Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts
50 occurrences · Clear
King, Timumachtikan! (2011)
50 occurrences
22 Tiwitz nuwan?
Kanka tiaw kwak tami ne tamachtiluyan?
p. 76
Translation (Spanish)
Cuando termina la escuela, ¿a dónde vas?
25 Tik ne tiankis (2)
Kwak tami kikua chil, cafe wan muchi tay muneki, Paula mukwepa ichan.
p. 84
28 Keman tiaw timukwepa?
— Ken senpa, niaw nimuketza kwak tanesi: makwil horaj, anka makwil wan tajku.
p. 92
Translation (Spanish)
— Como siempre me levantaré al amanecer: a las cinco, tal vez las cinco y media.
Tiawit timuitat kwak nimukwepa.
p. 92
Translation (Spanish)
— Yek. Tiawit timuitat kwak nimukwepa.
— Sí. Nos veremos cuando regrese.
31 Nikelnamiki nutechan
Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka.
p. 97
Translation (Spanish)
— Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
— ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.
33 Sujsul nipakiskia
Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...
p. 103
Translation (Spanish)
— Tik ne mil semaya ne takamet tekitit. Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...
— En la milpa sólo los hombres trabajan. Las mujeres vigilan la casa, barren, crían a los niños, salen a comprar comida, cuando se puede también van a vender, también cocinan para todos...
Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.
p. 103
Translation (Spanish)
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
34 Tay tikchijki?
Kwak tamik, timukwepket.
p. 105
Translation (Spanish)
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.
— Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.
35 Te niajki nitekiti
Sujsul nipakik kwak nikitak.
p. 107
Translation (Spanish)
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.
p. 107
Translation (Spanish)
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka.
p. 107
Translation (Spanish)
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.
p. 107
Translation (Spanish)
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.
Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
Kwak Carlita isak wan kitapuj ne ijish, inak:
p. 110
Translation (Spanish)
Cuando Carlita despertó y abrió sus ojos, dijo:
Kwak tamik takwa, kiski mutalua.
p. 110
Translation (Spanish)
Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.
Kwak ajsik ishpan ne kal, kinutzki.
p. 110
Translation (Spanish)
Cuando llegó delante de la casa, llamó:
Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku.
p. 110
Translation (Spanish)
— Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
— No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!
Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
p. 110
Translation (Spanish)
— Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.
— No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!
Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.
p. 110
Translation (Spanish)
— Tesu. Nimuketzki, nimaltij, niktalij nukwajkwach wan nikiski nimutalua pal nikwi ne tawikani. Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.
— No. Me levanté, me bañé, me puse la ropa y salí corriendo para tomar el bus. Cuando llegué a la escuela, me preguntó la maestra por qué me había tardado.
Kwak tami tutekiw, tiaw tiwelit tikmanat ne takwal.
p. 111
Translation (Spanish)
— Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka. Kwak tami tutekiw, tiaw tiwelit tikmanat ne takwal.
— Puedes empezar a barrer, y yo empezaré a lavar. Después del trabajo, podremos cocinar la comida.
39 Niweli nimetzmachtia!
— Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat.
p. 117
Translation (Spanish)
— Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat. Yajika niweli ne taketzalis. Ne munan weli Nawat?
— Cuando era pequeño mi madre y mi abuela me hablaban en náhuat. Por eso puedo el idioma. ¿Tu mamá puede náhuat?
— Yaja mikik kwak naja nichikitik katka.
p. 117
Translation (Spanish)
— Yaja mikik kwak naja nichikitik katka. Kia niknekiskia, pero te niwelik.
— Porque ella murió cuando yo era pequeño. Sí quisiera pero no pude.
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek.
p. 120
Translation (Spanish)
— Naja nikmatiaya. Kwak nechwikak nunoya yalua, yaja nechilwitij ne ujti pal nimumachtia yek. Pero shiwi nuwan su tikneki pal tinechpalewia.
— Yo ya sé. Cuando me llevó mi abuela ayer, ella me enseñó el camino para que lo aprendiera bien. Pero si quiere, venga conmigo para ayudarme.
Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
p. 120
Translation (Spanish)
— Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.
— Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
Mujmusta kwak tanesi, muchi timuketzat tik ne tuchan.
p. 127
Kwak muketzat ne chijchikitik, naja nikpalewia ne nunan kinhapaka o kinhaltia.
p. 127
Kwak ne takwal nemia pak ne mesaj, muchi timutaliat titakwat.
p. 127
Kwak tami nitakwa, nikisa wan niaw nimumachtia.
p. 127
Nikelnamiki tay yaja techmachtia, pal kiane najasan niweli nimuchiwa tamachtiani kwak nimukwepa nuchan.
p. 127
Ka tayua kwak tisutawat, tiawit tikuchit.
p. 127
Kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw muapaka, tinat ka ne nunan kiapaka ne nuikaw.
p. 127
Kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw maltia, tinat ka ne nunan kialtia ne nuikaw.
p. 127
Nusan tiwelit tinat ka kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw muketza, ne nunan kiketza ne nuikaw.
p. 127
43 Te tiawit tikajkawat ma miki!
Kwak te nikmati ken itukay se, niweli niktajtanilia nunoya, nutatanoy o ne tamachtiani, wan ijkiuni nimumachtia.
p. 130
45 Nitachia iwan ne nujnuish
Melka nitzunshipetz, nemi se shunpe pak nutzuntekun kwak niktalia se!
p. 134
46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!
Kwak nichikitik katka, nimajmawi katka ika sujsul tumak!
p. 136
— Nimetzelnamiki kwak tichikitik.
p. 136
47 Maka shikilwi!
Ne nunan tanamaka tik ne tiankis, wan kwak naja te nimumachtia nikpalewia.
p. 138
Kwak tiawit titekitit ka tiankis, nikchiwa muchi tay nechtuktia ne nunan.
p. 138
Achtu kwak tiajsit ne, tinemit pal tiktaliat ne tumesaj.
p. 138
Kwak nechilwia ma nikajkawa ne pujpula ka ne, ka ne nikajkawa.
p. 138
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
Ne noya walaj tuchan tajpia ne kal wan tamana, pal tiwelit titakwat kwak tiwitzet.
p. 140
Kwak tiajsiket, muchi tipejket tikchiwat muchi tay ne tunan techtuktia.
p. 140
Kwak tami, shumet shikuakan nakatamal o elutamal wan café.
p. 140
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Kwak niaw, nikchiwa aprovechar pal nimumachtia muchi tay panutuk.
p. 141
Wan kwak kichiwa suceder se tik ne techan wan kipiat sejse pal kichiwat contar, muchiwat alegrar sujsul.
p. 141
Kwak nikneki nikua takwal o se kumal, nemi pal niktashtawia ipatiw.
p. 141
50 Tamachtiani Alejandro
Ashan kwak niktzakwa ne nujnuish, niweli nikita uni itamachtiluyan.
p. 143
Kwak se tamia ne itekiw, kiajkukia ne imey wan ina katka: “Tamachtiani, nemia!” Kwak panu ne horaj, yaja ina katka “Tamik!” wan timukwepa katka ka tuchan.
p. 143
Melka techtasujta, muchi tejemet timajmawit kwak yaja kwalani wan techajwa.
p. 143
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).