Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos

76 ocurrencias · Borrar

King, Timumachtikan! (2011)

76 ocurrencias

11 Shisa!

  • Ne inan kinutza pal muketza.

    p. 46 · Ver en el diccionario: nan

    Traducción

    Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”

    La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”

  • Yaja ina: “Shisa!

    p. 46 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”

    La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”

  • “Taja tisa?” ina ne inan.

    p. 46 · Ver en el diccionario: ina, nan

    Traducción

    “¿Te despertás?” dice su madre.

  • “Eje, ashan nisa wan nimuketza,” ina ne siwapiltzin.

    p. 46 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    “Sí, ahora me despierto y me levanto,” dice la niña.

  • “Tay tina?”

    p. 46 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    “¿Qué decís?”

  • “Nina ka nimuketza, nunan.”

    p. 46 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    “Digo que me levanto, mamá.”

  • “Ashan shikwa tamal wan shikuni cafe,” ina ne inan.

    p. 46 · Ver en el diccionario: ina, nan

    Traducción

    “Hoy comé tortillas y bebé café,” dice su madre.

  • “Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.

    p. 46 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    “Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.

  • “Shikita nuikaw, yaja kuchi!” ina ne siwapiltzin.

    p. 46 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    “¡Mire mi hermano, él duerme!” dice la niña.

  • “Nikita ka kuchi, pero yaja chikitik!” ina ne inan.

    p. 46 · Ver en el diccionario: ina, nan

    Traducción

    “¡Veo que duerme, pero él es pequeño!” dice su madre.

13 Chilkwachtzin

  • Nusan wejwey pal nimetzita yek! ina ne kuyut.

    p. 53 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    También son grandes para te vea bien! dice el coyote.

  • Nunoya, ina Chilkwachtzin, wejweyak ne mumajmajkul!

    p. 53 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    Abuela, dice Caperucita Roja, ¡qué largos son sus brazos!

  • Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut.

    p. 53 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!

    Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!

  • Nunoya, sujsul patawak ne muten! ina Chilkwachtzin.

    p. 53 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    Abuela, ¡qué ancha es su boca! dice Caperucita Roja.

17 Taika tichuka?

  • Naja nina ka sekmiki.

    p. 63 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.

    ¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.

18 Kan minaya?

  • Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya.

    p. 66

    Traducción

    Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?

    Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?

  • Kan minaya ashan?

    p. 66

    Traducción

    Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?

    Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?

20 Shu shikua se amatzin!

  • Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj.

    p. 70

    Traducción

    Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj. Shu ka ne!

    Venden cuadernos en esa tienda. Ve ahí.

22 Tiwitz nuwan?

  • Nemi pal ninaka iwan.

    p. 76

    Traducción

    Ka ne nuikaw nemi nuchan. Nemi pal ninaka iwan.

    Porque está mi hermanito en casa. Tengo que quedarme con él.

23 Kanka yawi?

  • Kinamakat ajamatzin tik ne tiendaj?

    p. 79

    Traducción

    ¿En la tienda venden lápices?

  • Kinamakat.

    p. 79

    Traducción

    Sí.

24 Tik ne tiankis (1)

  • Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis.

    p. 81

    Traducción

    Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis. Paula kinutza, wan kitajtani keski ipatiw ne pula.

    Una mujer se pone a vender aguacates y plátanos en el mercado. Paula le habla, le pregunta cuánto valen los plátanos.

  • — Baj, nemi yek — ina Paula.

    p. 81 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    — Vaya, está bien — dice Paula.

25 Tik ne tiankis (2)

  • — Baj, padiush — ina Paula.

    p. 84 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    — Vaya, gracias — dice Paula.

  • — Kia nikpia — ina ne tanamakani. — Nikpia shushuknaj chil wan nusan nikpia chiltik su tikneki.

    p. 84 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    — Sí tengo — dice ella. — Tengo chile verde y también tengo rojo si quiere.

27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan

  • Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!

    p. 88 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    — Nunoya wan nutatanoy welit taketzat. Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!

    — Mi abuela y mi abuelo pueden hablar bien. ¡Mi madre dice que no puede, pero puede!

31 Nikelnamiki nutechan

  • — Tay tina?

    p. 97 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    — ¿Qué dices?

  • — Tesu nina tatka.

    p. 97 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    — No digo nada.

  • Inat ka miak welit taketzat Nawat ka ne.

    p. 97

    Traducción

    — Te keman nikitztuk. Inat ka miak welit taketzat Nawat ka ne.

    — Nunca lo he visto. Dicen que mucha gente puede hablar náhuat allí.

33 Sujsul nipakiskia

  • — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat.

    p. 103 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.

    — Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!

35 Te niajki nitekiti

  • Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech.

    p. 107

    Traducción

    Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.

    Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.

  • Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani.

    p. 107

    Traducción

    Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.

    Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.

  • Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka.

    p. 107 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.

  • Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa.

    p. 107 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.

    Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • Kwak Carlita isak wan kitapuj ne ijish, inak:

    p. 110 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    Cuando Carlita despertó y abrió sus ojos, dijo:

  • Ne lamatzin kitapuj, kitak ne ishwiu wan kinapaluj.

    p. 110

    Traducción

    La anciana abrió, miró su nieta y la abrazó.

  • — Sujsul nimayana! — inak Carlita.

    p. 110 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    — ¡Tengo mucha hambre! — dijo Carlita.

  • — Ashan shinechilwi tay tikchijki yalua — inak ne lamatzin...

    p. 110 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    — Ahora cuéntame lo que hicista ayer — dijo la anciana...

  • — Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa.

    p. 110 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    — Yek nemi! — inak ne inoya. — Pal tipewat, shinechilwi tay horaj tisak ka tapuyawa. Timuketzki peyna?

    — ¡Está bien! — dijo su abuela. — Para empezar, ¿a qué hora te despertaste por la mañana? ¿Acaso te levantaste temprano?

  • Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.

    p. 110

    Traducción

    — Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.

    — No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!

37 Taika te tiwalaj?

  • — Nikwaj inakayu tijlan.

    p. 113

    Traducción

    — Nikwaj inakayu tijlan. Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.

    — Comí carne de gallina. Todos comimos bien y era muy sabroso.

39 Niweli nimetzmachtia!

  • — Tikneki ma nikpata tay tina tik Castillaj pal tikitat su nikmati yek?

    p. 117 · Ver en el diccionario: ina

    Traducción

    — ¿Quieres que traduzca lo que dices al español para ver si lo entiendo bien?

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan.

    p. 120

    Traducción

    — Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.

    — Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.

41 Se tanamakani wan se takuani

  • Melka uni, ne nantzin te kineki kikua ne tay kinamaka ne siwat.

    p. 124

  • Tay kinamaka ne siwat?

    p. 124

  • Kinamaka shujshuchit.

    p. 124

  • Tiwelit tinat ka yaja se tanamakani.

    p. 124

  • Se tanamakani kinamaka shujshuchit, ne seuk kinamaka kujkumal.

    p. 124

  • Tiwelit tinat ka yaja se takuani.

    p. 124

  • Tinat ka yaja se takuani ika yaja takua.

    p. 124

  • Tinat ka yaja se tamachtiani ika yaja tamachtia.

    p. 124

  • Tinat ka yaja se takwikani.

    p. 125

  • — Su te kichiwa tatka, tinakan ka...

    p. 125 · Ver en el diccionario: ina

  • Tinakan ka semaya pashalua!

    p. 125 · Ver en el diccionario: ina

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw muapaka, tinat ka ne nunan kiapaka ne nuikaw.

    p. 127

  • Kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw maltia, tinat ka ne nunan kialtia ne nuikaw.

    p. 127

  • Nusan tiwelit tinat ka kwak ne nunan kipalewia ne nuikaw muketza, ne nunan kiketza ne nuikaw.

    p. 127

  • Kineki ina ka naja nikpalewia wan ka yaja mumachtia.

    p. 127 · Ver en el diccionario: ina

43 Te tiawit tikajkawat ma miki!

  • Nunoya wan nutatanoy nusan kitat yek ma timumachtikan, wan inat ka titaketzat galantzin.

    p. 130

  • Tinat ka ne Nawat yultuk su tejemet titaketzat Nawat.

    p. 130

  • Tejemet tinat ka ne tutaketzalis yawi yultuk su mukaki itech ne tuten, su yultuk tik ne iten ne noya wan ne iishwiu, ne chulet wan ne shulut.

    p. 130

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • — Naja nina ka nikmati.

    p. 134 · Ver en el diccionario: ina

  • Shina.

    p. 134 · Ver en el diccionario: ina

47 Maka shikilwi!

  • Ne nunan ina ken kineki ma tiktalikan muchi pal naka yektzin.

    p. 138 · Ver en el diccionario: ina

  • Su kineki, naja niaw nikishtia ne chijchil tik ne wajkal pal tiktaliat inawak ne tujtumat.

    p. 138 · Ver en el diccionario: nawak

  • Naja niajki nikinaya ne teksisti tapantuk talul pal ne nunan te nechajwa.

    p. 138

48 Nikneki ma shiwikikan nuwan

  • Shikekchiwakan ne mesaj ka nikan, — inak. — Carlita, shitaekchiwa wan shikajkawa ma metzpalewi ne mueltiw.

    p. 140 · Ver en el diccionario: ina

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Naja ninaskia ka anka kia!

    p. 141 · Ver en el diccionario: ina

50 Tamachtiani Alejandro

  • Ne nunan wan nuteku inaket ka yek ma naja nimumachti, wan kinekituyat ma niaw tik ne tamachtiluyan.

    p. 143 · Ver en el diccionario: ina

  • Kwak se tamia ne itekiw, kiajkukia ne imey wan ina katka: “Tamachtiani, nemia!” Kwak panu ne horaj, yaja ina katka “Tamik!” wan timukwepa katka ka tuchan.

    p. 143 · Ver en el diccionario: ina

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).