Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960) · Todos los textos

172 ocurrencias · Borrar

Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)

172 ocurrencias

p. 47 · Nahuizalco

  • Ne lamat.

    p. 47 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: lamat

    Traducción

    La vieja

  • Majtakti uchpanwas.

    p. 47 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: majtakti

    Traducción

    Diez escobas

  • Makwil chikiwit.

    p. 47 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: makwil

    Traducción

    Cinco canastos

  • Makwil tzutzukul.

    p. 47 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: makwil

    Traducción

    Cinco cántaros

  • Yaja mawiltia.

    p. 47 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: mawiltia

    Traducción

    El juega

p. 48 · Nahuizalco

  • Ume kukunet mawiltiat.

    p. 48 · Nahuizalco

    Traducción

    Dos niños están jugando

  • Ume suapipil tatzumat.

    p. 48 · Nahuizalco

    Traducción

    Dos niñas están cosiendo

  • Taja tikpia makwil shunpe.

    p. 48 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: makwil

    Traducción

    Tú tienes cinco sombreros

p. 49 · Nahuizalco

  • Tikmati kanka nemi ne shunpe?

    p. 49 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: mati

    Traducción

    Sabes dónde está el sombrero?

  • Kamet mawiltiat?

    p. 49 · Nahuizalco

    Traducción

    Quiénes están jugando?

p. 51 · Nahuizalco

  • Tejemet mawiltiat (sic).

    p. 51 · Nahuizalco

    Traducción

    Nosotros estamos jugando

  • Tejemet tiamatachiat.

    p. 51 · Nahuizalco

    Traducción

    Nosotros estamos leyendo

  • Yaja kipia ume ijikshi, ume iyak, ume tenshipal, ume ijishchin iwan ume kajkamachin.

    p. 51 · Nahuizalco

    Traducción

    El tiene dos pies, dos narices, dos labios, dos orejas y dos carrillitos

  • Se pelu inte weli tatzumat?

    p. 51 · Nahuizalco

    Traducción

    Un perro no puede coser?

p. 52 · Nahuizalco

  • Makwil takamet.

    p. 52 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: makwil

p. 53 · Nahuizalco

  • Nemi ne nantzin tatzuma?

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    Está la señora cosiendo?

  • Inte, nutajtzin, inte tatatzuma (sic).

    p. 53 · Nahuizalco

    Traducción

    No, señor, no está cosiendo.

p. 56 · Nahuizalco

  • Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit.

    p. 56 · Nahuizalco

    Traducción

    Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit. Iwan tejemet tinemit pal tikpalewiat; pal muchi tey kichat kanar tupal tejemet nusan.

    Papá y mamá trabajan mucho para darnos lo que necesitamos. Y nosotros tenemos la obligación de ayudarles; porque todo lo que ellos tienen es también para nosotros.

  • Nutajtzin teku nechilijtiwit, wan naja nikita, ka kinekit muchi ne miakawan, iwan kiuni kenhaya nemi pal tikchat tejemet ka imaku, ka kiuni kenha ne iteku nemi nusan ne inpilawan.

    p. 56 · Nahuizalco

    Traducción

    Mis señores padres me han dicho, y yo lo veo, que quieren mucho a su familia y eso debemos hacer (nosotros) con ellos, porque así como es el padre deben ser sus hijos.

  • Tikishmatuk yek imanha ka yek itzinu, yejyek imejmey, iwan ka ne kwawit isipalyu.

    p. 56 · Nahuizalco

    Traducción

    Está bien conocido desde hace mucho tiempo, que del buen tronco, buenas ramas y de tal árbol tal astilla.

  • Ini inat iwan kichat ne kukunet weyatiwit iwan kimachtijtiwit ka yejyeket takamet.

    p. 56 · Nahuizalco

    Traducción

    Esto dicen y hacen los niños criados y enseñados por buenas personas.

p. 57 · Nahuizalco

  • Ma' shitajtani iwan shitama' ka metztajtani.

    p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

    Traducción

    No pidas y da cuando te pidan.

  • Ma' shiki, kia su-nte tikit takukulijtia iwan tikchaya desmerecer.

    p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

    Traducción

    No bebas, porque la bebida enferma y desmerece.

  • Ma' shikwa saya, su-nte tikneki tikukuya.

    p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

    Traducción

    No comas mucho, si quieres no enfermarte.

  • Ma' shimalti kwak (kwa) tinemi tzutawa.

    p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

    Traducción

    No te bañes cuando estés cansado.

  • Ma' keman shimukwakwa, shikita ka uni ina te yek ka mumaku.

    p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: keman, maka, maka2, mati

    Traducción

    Nunca te enojes, ve que eso dice mal de ti.

  • Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina.

    p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: mati, maka, maka2

    Traducción

    Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina. Shikiliti iwan tikitas ka yek.

    No regañes al niño, porque él no sabe lo que hace, ni lo que dice. Enséñale y será bueno.

  • Ma' shitechte, shikita ka ne techteki te aka kineki.

    p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

    Traducción

    No robes, mira que el ladrón nadie lo quiere.

  • Ma' shikuchi saya, ka patak kuchi kitalia etek ne iweyka iwan tachulejtia nemanha ka ini panu kicha.

    p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati, man

    Traducción

    No duermas mucho, que el mucho dormir pone pesado el cuerpo y envejece pronto al que esto pasa haciendo.

  • Ma' shiki at shulewa, nan né tikasi nemi achi sin ke mutalua, nan shikpata, ke yejemet uni welit metzkukulijtia.

    p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

    Traducción

    No bebas agua sucia, ni de la que haya estado mucho sin correr ni cambiarse, que esas pueden enfermarte.

  • Ma' shikcha pensar inte yek, iwan tekiti yek, ini yek muchi.

    p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

    Traducción

    No pienses mal y trabaja bien, pues esto es todo.

  • Ma' shikwa ka inteuk kikwa asu ini patak chakaltituk.

    p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

    Traducción

    No comas comidas siendo éstas muy calientes.

p. 59 · Nahuizalco

  • Yejemet mansochichin.

    p. 59 · Nahuizalco

    Traducción

    —Ellas son muy mansas.

  • Nemi miak clases papalumet, seki kisat patanit wan tunal, iwan seki tayua; iwan keman kitatukat, yajki wan inte weli muitzkiat, ka majmawi pal mikit ken tejemet.

    p. 59 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: keman

    Traducción

    Hay muchas clases de mariposas, unas que salen a volar de día y otras por la noche; pero cuando las persiguen, huyen y no se dejan coger, porque temen morir como nosotros.

  • Kunet, ma' shimikti ne pajpalumet, tel, pal kiuni pal te mucha mal te aka, takatiwit pal lichijchiuka ne ka wejka pal shushuchital.

    p. 59 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati, manel

    Traducción

    Niño, no mates las mariposas, pues además, de no hacer mal alguno, han nacido para adorno de los campos y jardines.

p. 60 · Nahuizalco

  • Ini puvrechin pupuyut kitajtani limusna, ne mas yek ishnamik ipeluchin.

    p. 60 · Nahuizalco

  • Su-nte ka imaku yaja, taltzunchalua achi.

    p. 60 · Nahuizalco

  • Shiktzakwa muish se ratujchin, iwan tikmatiskia.

    p. 60 · Nahuizalco

  • Shimucha yek wan ne pupuyumet, iwan mas su chujchulejket.

    p. 60 · Nahuizalco

  • Tikma' gracias Tuteku ka metzmatuk muish.

    p. 60 · Nahuizalco

p. 61 · Nahuizalco

  • Ne shukut, ne chalu, ne chumi, ne matza, ne nawa iwan ne tzaput patak ajajwiak; ne pula nusan iwan ne kinia, weli mukwa shushuwik ush ujuksituk, iwan ne mucha ajajwiak iayu.

    p. 61 · Nahuizalco

    Traducción

    El jobito (jocote), la guayaba, el anón, la piña, y el zapote son muy sabrosas; también el plátano y el guineo se pueden comer verdes o maduras con las que se hace sabroso el caldo.

  • Numistun itukey Manbru.

    p. 61 · Nahuizalco

    Traducción

    Mi gato se llama Mambrú.

  • Ka-nte kineki miki tik ne ijistit pal Manbru.

    p. 61 · Nahuizalco

    Traducción

    —Es que no quiere morir en las garras de Mambrú.

  • Shiwi, Manbru, shiwi timawiltikan nuwan, iwan despues, timutaukulis iwan kijkimichin.

    p. 61 · Nahuizalco

    Traducción

    Ven Mambrú, ven a jugar conmigo, y después te regalarás con ratones.

p. 62 · Nahuizalco

  • Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti.

    p. 62 · Nahuizalco

    Traducción

    Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti. Tikchakan ini, iwan welyaja timusewisket.

    Las fuerzas, el saber y el dinero, no se obtienen, sino por medio del trabajo. Hagamos esto, y después descansaremos.

p. 64 · Nahuizalco

  • Naja nikpia ume numajkul iwan majtakti mapipil.

    p. 64 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: majtakti, mapipil

    Traducción

    Yo tengo dos brazos y diez dedos.

  • Taja tikpia ume mumetzkuyu iwan ume mumajkul.

    p. 64 · Nahuizalco

    Traducción

    Ud. tiene dos piernas y dos brazos.

  • Catal kipia ume itenshipal, ume inakas, ume ishume kamachal, se ikwatapal iwan kalan itzunkal.

    p. 64 · Nahuizalco

    Traducción

    Catarina tiene dos labios, dos orejas, dos ojos, dos quijadas, una frente y hermoso pelo.

  • Tikmati taja ka kipia ume imajkul iwan majtakti imapil?

    p. 64 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: majtakti, mati

    Traducción

    Sabe Ud. quién tiene dos brazos y diez dedos?

  • Weli tinechilia taja ka kipia ume imey iwan ume imakechkuyu?

    p. 64 · Nahuizalco

    Traducción

    Puede Ud. decirme quién tiene dos manos y dos muñecas?

  • Yaja taja ka kipia ume metzkuyu iwan ume majkul?

    p. 64 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: majkul

    Traducción

    Es Ud. quien tiene dos piernas y dos brazos?

  • Tikelnamiki taja ka kipia sema se iyak, iwan ume ikshi?

    p. 64 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: semaya

    Traducción

    Recuerda Ud. quién posee una nariz y dos pies?

p. 65 · Nahuizalco

  • Ne ka peyna, ne wiluchin pakit takwikat, kima't gracias Tuteku.

    p. 65 · Nahuizalco

    Traducción

    Ne ka peyna, ne wiluchin pakit takwikat, kima't gracias Tuteku. Ne shushuchit, ne ajat iwan kwajkwawit ne ka tatwi nesit mas kalanchin iwan pajpakit.

    Por las mañanas, los pajaritos cantan alegres dando gracias al Señor. Las flores, las aguas y los árboles, por las mañanitas, se ven más alegres.

  • Ne shushuchit, ne ajat iwan kwajkwawit ne ka tatwi nesit mas kalanchin iwan pajpakit.

    p. 65 · Nahuizalco

    Traducción

    Ne ka peyna, ne wiluchin pakit takwikat, kima't gracias Tuteku. Ne shushuchit, ne ajat iwan kwajkwawit ne ka tatwi nesit mas kalanchin iwan pajpakit.

    Por las mañanas, los pajaritos cantan alegres dando gracias al Señor. Las flores, las aguas y los árboles, por las mañanitas, se ven más alegres.

  • Ka imaku ne tawil tunal, takatit ne ujuatal, ne tawial iwan kwajkwawit; iwan ka imaku yejemet weyat iwan tama' yajyankwik ipilawan.

    p. 65 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, yawi

    Traducción

    Por la luz del sol, nacen las hierbas, las semillas y los árboles; y por ella crecen y dan nuevos hijos.

  • Ashan nikneki nimaltia, ka ne at ashkan patak yek nemi, inte ijki?

    p. 65 · Nahuizalco

  • Yek maltia kwak ne at sesek.

    p. 65 · Nahuizalco

  • Ke yek nemi ne at, Katuchti, shiwi shimalti nuwan!

    p. 65 · Nahuizalco

  • Kinka inte timalti yalua?

    p. 65 · Nahuizalco

  • Nikneki nitzayana nuchupi nu tulin, wan nikcha se uyashchin, wan niknama' se nupet.

    p. 65 · Nahuizalco

  • Nemi majtakti-se ken yejemet nikchiwtuk.

    p. 65 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: majtakti

  • -- Taja tinas keman weli nalmukwepa.

    p. 65 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: keman

  • Su tikneki, ma nimetzajkawili chupi tumin.

    p. 65 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

  • Inte, nunantzin, ma' shikpia taja kwidado, keman talmukwepa tashtawi muchi.

    p. 65 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: keman, maka, maka2, mati

p. 66 · Nahuizalco

  • Nikitztuk takamet, wejwey tejtechan, kojkojtik tejtepet, pajpatawak iwan wejweyak ajat, iwan ajanimales miak clases, ka wan ne nuish muchi nikita kan nimutalua.

    p. 66 · Nahuizalco

    Traducción

    Nikitztuk mijmiak teya ka ne yajyankwik. Nikitztuk takamet, wejwey tejtechan, kojkojtik tejtepet, pajpatawak iwan wejweyak ajat, iwan ajanimales miak clases, ka wan ne nuish muchi nikita kan nimutalua.

    He visto muchas cosas nuevas. He visto gentes, grandes caseríos, altas montañas, largos y anchos ríos y animales de todas clases, porque con mis ojos todo lo veo en mi carrera.

  • Shu nuipan, ka (naja) nimetzwikas maltijtuk wan tawil tik ne ujti.

    p. 66 · Nahuizalco

    Traducción

    Tikneki tiyaw nuwan? Shu nuipan, ka (naja) nimetzwikas maltijtuk wan tawil tik ne ujti.

    Quieres ir conmigo? Sígueme, que (yo) te llevaré bañado de luz por el camino.

  • Tunal, ka ne kanka taja tiyaw iwan kanka tiwitz, nemi kukunet ken naja, ka pajpakit metzitat keman talkisa ka tatwi ka wejwetzkatzin kialtia ne ishkalyu iwan tapakilia pal muchi?

    p. 66 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: keman

    Traducción

    Sol, por allá donde tú vas, y de donde vienes, hay niños como yo, que se alegran al verte, cuando apareces por las mañanas tan risueño, bañando la faz con esa tu luz tan agradable para todos?

  • Eej, nutelpuchin nimetztasujta: ka ne lado wewejka pal taja (inak ne iteku ne taltijpak), ka ne tami nikajkawa miak chijchikitikmet ka kenha taja, kinekit witzet nuwan, pal senyawi nuwan iwan metzishmatis tik ne weyak ujti, pal timumachtiat teya cosas sin ke inte tikisat inte weli mumati (numati).

    p. 66 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: mati

    Traducción

    Sí, hijito querido: en aquellos lejos lugares para ti (dijo el padre del mundo), allá acabo de dejar muchos pequeñuelos que, como tú, desean venir conmigo, para acompañarme y conocerte en mi largo viaje, y para aprender muchas cosas que, sin salir no se pueden saber.

p. 68 · Nahuizalco

  • Man taja tey tikneki tikwa?

    p. 68 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: man, mana, manu

    Traducción

    Qué quiere Ud. comer?

  • Nikneki iayu, teshkal nakat, tamanti kamu, shushuwiket wan chupi istat.

    p. 68 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: mana

    Traducción

    Quiero caldo, carne asada, yuca cocida y frijoles nuevos con poca sal.

  • Tikneki ma niktali michin pal tik weyat, se chupi tuchti, wilut teshkal iwan sejse ayeku?

    p. 68 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

    Traducción

    Quiere que le ponga pescado fresco del río, un poco de conejo, paloma asada y unos porotos?

  • Shalika muchi teya uni, kenhaya ma nemi ajajwiyak ken tami tinechilia, ke naja niktashtawis mutekiw.

    p. 68 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

    Traducción

    Tráigame de todo eso, siempre que estén sabrosos como acaba de decirme, que yo le pagaré su trabajo.

  • Nemi patak yek, nutajtzin, nemanha tikpias taja muishpan se ajwiak takwali wan chupi tumin mutashtaniskia ka imaku.

    p. 68 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: man

    Traducción

    Está muy bien, señor, pronto tendrá Ud. puesto un sabroso almuerzo por no mucho dinero que se le cobrará por él.

  • Nutajtzin, man taja tikpia kan tikuchi?

    p. 68 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: man, mana, manu

    Traducción

    Nutajtzin, man taja tikpia kan tikuchi? Iwan asu-nte, nikan weli mutayekcha se tapech iwan weli tipanu (tikpanu) tayua niantiaka.

    Señor, tiene Ud. dónde dormir? Y si no, aquí se le puede arreglar una cama, y podrá pasar la noche sin cuidado (alguno).

p. 69 · Nahuizalco

  • Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak.

    p. 69 · Nahuizalco

    Traducción

    Shikita nutuchtichin, shikita. Tikita ka kipia pepetaka ijish. Ne iten patak ishyekchin. Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak. Ne iyujmiyu pal ishyekchin pusha.

    Mira mi conejito, míralo. Ves que tiene brillantes ojos, su boca es muy bonita. La piel suave y delgada. El pelito de bonito color.

  • Shikita ne istak mistun, ma' shikajkawa ma wiki; ka weli kimiktia ne chikitik.

    p. 69 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

    Traducción

    Ve el gato blanco, no lo dejes venir, porque puede matar al chico.

  • Shu Manbru, ma' shiwi, ka Iachin kipia mawi.

    p. 69 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

    Traducción

    So, Mambrú, no vengas, porque Tabaquito tiene miedo.

  • Iwan taja, Iachin, shikuchi ma' shimajmawi, asu witz Manbru, naja nikmutiskia.

    p. 69 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

    Traducción

    Y tú, Tabaquito, duerme sin miedo, que si viene Mambrú, yo lo espantaré.

p. 70 · Nahuizalco

  • Ne wijwilut pakit takwikat itzalan ne majmajtzal.

    p. 70 · Nahuizalco

    Traducción

    Ne wijwilut pakit takwikat itzalan ne majmajtzal. Tik ne mishti takipini takati wan ne sijsital tawiluat tik ne ajku kaltijpak. Ke wejwey Tuteku, ishnamikchin nupalwan! Tuteku kichiw ne takat, tama' tawil tunal, tawilua ne metzti, mijmichin tik at, iwan tit tik ne kojkojtik wan ikwalan tejtepet.

    Los pájaros cantan alegres entre las ramas. El rayo nace de entre las nubes y las estrellas brillan en el alto cielo. Qué grande es Dios, compañeritos míos! Dios hizo al hombre, dio luz al Sol, claridad a la luna, peces a las aguas y fuego a los altos y soberbios volcanes.

  • Tuteku kichiw ne takat, tama' tawil tunal, tawilua ne metzti, mijmichin tik at, iwan tit tik ne kojkojtik wan ikwalan tejtepet.

    p. 70 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, yawi

    Traducción

    Ne wijwilut pakit takwikat itzalan ne majmajtzal. Tik ne mishti takipini takati wan ne sijsital tawiluat tik ne ajku kaltijpak. Ke wejwey Tuteku, ishnamikchin nupalwan! Tuteku kichiw ne takat, tama' tawil tunal, tawilua ne metzti, mijmichin tik at, iwan tit tik ne kojkojtik wan ikwalan tejtepet.

    Los pájaros cantan alegres entre las ramas. El rayo nace de entre las nubes y las estrellas brillan en el alto cielo. Qué grande es Dios, compañeritos míos! Dios hizo al hombre, dio luz al Sol, claridad a la luna, peces a las aguas y fuego a los altos y soberbios volcanes.

  • Tikmajkaita ka takipini iwan ne kukulis, kajkalkuat iwan muchi teya weli tami muwan?

    p. 70 · Nahuizalco

    Traducción

    Le tienes miedo al trueno, a las enfermedades, a las serpientes y a todo lo que pueda acabar contigo?

  • Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa.

    p. 70 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, mana

    Traducción

    Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha. Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa. Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat. Muma' neman (su kineki) chupi istat. Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.

    La cal es piedra quemada y tiene color blanco. Cuando se cuece maíz, se le pone de ella para pelarlo. Después se lava bien, cambiándole dos o tres aguas, y luego se pasa y repasa por la piedra de moler. Poniéndole antes (si se quiere) un poco de sal. Y luego se palmean las tortillas y se ponen sobre el comal para cocerlas al fuego.

  • Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat.

    p. 70 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: man

    Traducción

    Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha. Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa. Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat. Muma' neman (su kineki) chupi istat. Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.

    La cal es piedra quemada y tiene color blanco. Cuando se cuece maíz, se le pone de ella para pelarlo. Después se lava bien, cambiándole dos o tres aguas, y luego se pasa y repasa por la piedra de moler. Poniéndole antes (si se quiere) un poco de sal. Y luego se palmean las tortillas y se ponen sobre el comal para cocerlas al fuego.

  • Muma' neman (su kineki) chupi istat.

    p. 70 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka

    Traducción

    Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha. Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa. Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat. Muma' neman (su kineki) chupi istat. Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.

    La cal es piedra quemada y tiene color blanco. Cuando se cuece maíz, se le pone de ella para pelarlo. Después se lava bien, cambiándole dos o tres aguas, y luego se pasa y repasa por la piedra de moler. Poniéndole antes (si se quiere) un poco de sal. Y luego se palmean las tortillas y se ponen sobre el comal para cocerlas al fuego.

  • Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.

    p. 70 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: kumal, man, tamal

    Traducción

    Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha. Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa. Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat. Muma' neman (su kineki) chupi istat. Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.

    La cal es piedra quemada y tiene color blanco. Cuando se cuece maíz, se le pone de ella para pelarlo. Después se lava bien, cambiándole dos o tres aguas, y luego se pasa y repasa por la piedra de moler. Poniéndole antes (si se quiere) un poco de sal. Y luego se palmean las tortillas y se ponen sobre el comal para cocerlas al fuego.

p. 71 · Nahuizalco

  • Kuyamet, metzwelmati saya ne sinti (tzinti)?

    p. 71 · Nahuizalco

  • Tikneki titumawaya nemanha?

    p. 71 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: man

  • Shitakaktuk ina ne tumawak tik nutakewal, shalika nuaw, nikneki niki (?) iwan nimaltia wan nimuteka nikuchi chupi, inte nikcha pensar asu inte intatka kelea (¿?) niktema nuijti mal ka ikwenta yaja nimiki nemanha.

    p. 71 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: manel, man, tumawak

  • Taja se tilonko (ina ne chule ke ini titaketztuk ka shinik ka ne kuyamet) te tikita ka se ma takwa, wan at wan se ma kuchipanu wan mutalua miki.

    p. 71 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati

  • Nemi yek, pero shikmati ka pal kiuni nitakati.

    p. 71 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: mati

  • Shinechma' muchi tey nitajtani iwan tiyawit!

    p. 71 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka

  • Mas yek ninemi ishwituk iwan nimiki, ken ke waktuk (watuk) wan mayan wan kenhaya ka nu-nimiki ken muchi.

    p. 71 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: mayana

  • Se weluk, sin ke kimati kitak ne prube kuyamet muketza ne itekuyu iwan se tawil tik imey, ka kitalij se kumit wan at tik tit, iwan kijilpia achtu kikekchiwa (? kikechichkwa) (mas yek nak (?) kimikti) pal kinama' ne inakayu ka kiasi (yaci) muchi techan.

    p. 71 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: mati

p. 73 · Nahuizalco

  • Yaja ina: Ne nukukutu kipia ijish sajtik, iyak pitzawak iwan melawak, itenshipal chiltik, ishtzuntzunyu sajtik iwan kwekwelnaj; tujtumawak kajkamak, iten chikitik iwan kechkuyu pitzawak.

    p. 73 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: tumawak

    Traducción

    Julia kipia se kukutuchin yankwik kenha ne nupal. Yaja ina: Ne nukukutu kipia ijish sajtik, iyak pitzawak iwan melawak, itenshipal chiltik, ishtzuntzunyu sajtik iwan kwekwelnaj; tujtumawak kajkamak, iten chikitik iwan kechkuyu pitzawak.

    Julia tiene una muñequita nueva como la mía. Ella dice: Mi muñeca tiene ojos negros, nariz delgada y recta, labios rojos, pestañas negras y crespas; gordos carrillos, boca pequeña y pescuezo delgado.

  • Nu kukutu weli chuka, tzakwa ijish pal kuchi, tero inte kimati takwa.

    p. 73 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: mati

    Traducción

    Nu kukutu weli chuka, tzakwa ijish pal kuchi, tero inte kimati takwa. Asu yaja takwaskia (takwajkia) nikmaskia (nimaskia) teya cosas ajajwiak ne tey nikwa naja. Niyaw nikuilia se ishunpechin pal tulin, yamani wan kalanchichin, yaja ne niktali se ilistun iwan sajtik (?); se iwipilchin pal ichkat wan shuchiw tujtultik, wan ishuchiyu (?) shushuik iwan ijiswayu ka ichijchikitan.

    Mi muñeca puede llorar, cerrar los ojos para dormir, pero no sabe comer. Si ella comiera, le daría muchas cosas sabrosas de las que yo como. Voy a comprarle un sombrerito de junco, suave y bonito, al que le pondré una cinta ancha y negra; una camisita de algodón con flores amarillas, botones verdes y hojas por los lados.

  • Asu yaja takwaskia (takwajkia) nikmaskia (nimaskia) teya cosas ajajwiak ne tey nikwa naja.

    p. 73 · Nahuizalco

    Traducción

    Nu kukutu weli chuka, tzakwa ijish pal kuchi, tero inte kimati takwa. Asu yaja takwaskia (takwajkia) nikmaskia (nimaskia) teya cosas ajajwiak ne tey nikwa naja. Niyaw nikuilia se ishunpechin pal tulin, yamani wan kalanchichin, yaja ne niktali se ilistun iwan sajtik (?); se iwipilchin pal ichkat wan shuchiw tujtultik, wan ishuchiyu (?) shushuik iwan ijiswayu ka ichijchikitan.

    Mi muñeca puede llorar, cerrar los ojos para dormir, pero no sabe comer. Si ella comiera, le daría muchas cosas sabrosas de las que yo como. Voy a comprarle un sombrerito de junco, suave y bonito, al que le pondré una cinta ancha y negra; una camisita de algodón con flores amarillas, botones verdes y hojas por los lados.

  • Niyaw nikuilia se ishunpechin pal tulin, yamani wan kalanchichin, yaja ne niktali se ilistun iwan sajtik (?); se iwipilchin pal ichkat wan shuchiw tujtultik, wan ishuchiyu (?) shushuik iwan ijiswayu ka ichijchikitan.

    p. 73 · Nahuizalco

    Traducción

    Nu kukutu weli chuka, tzakwa ijish pal kuchi, tero inte kimati takwa. Asu yaja takwaskia (takwajkia) nikmaskia (nimaskia) teya cosas ajajwiak ne tey nikwa naja. Niyaw nikuilia se ishunpechin pal tulin, yamani wan kalanchichin, yaja ne niktali se ilistun iwan sajtik (?); se iwipilchin pal ichkat wan shuchiw tujtultik, wan ishuchiyu (?) shushuik iwan ijiswayu ka ichijchikitan.

    Mi muñeca puede llorar, cerrar los ojos para dormir, pero no sabe comer. Si ella comiera, le daría muchas cosas sabrosas de las que yo como. Voy a comprarle un sombrerito de junco, suave y bonito, al que le pondré una cinta ancha y negra; una camisita de algodón con flores amarillas, botones verdes y hojas por los lados.

  • Nuamaw kipia tik ne ijiswayu miak (mijyac) iwan kalanchichin ajawilti.

    p. 73 · Nahuizalco

    Traducción

    Mi libro tiene en sus páginas muchos y bonitos dibujos.

  • Ka nikan (nian) se tukat kenha nemi kicha ivavayu pal kitzkia ijijkwich iwan sayulin; ka ne se taltusan iwan ne weweyak iwan wan kwekwelna ijistit kwilewa ne tal, kitemua sijsikat pal kikwa; mas ka ne se takatzin ke musewia itan ne tunal chichinawi kipupua ne kojtan pal tik yaja kituka: tawiyal, shishikama, et, kamu, kanyash, ayu, talkamu, pula, kinia iwan teya muchi yaja ne tik techan timunekit; tik ini lado, se siwatuchti wan ume ipilawanchichin kinma' inchichit; tik ne seuk se at ka tzikwini wan wetzi ka patak kojtik pak wejwey wan tzijtzitzintik talpetat ka yaja ne at patak kutzajtzi saya mukwepa istak pusu iwan ini iwan mukwepa senpa pal yawi tik ne weya ujti; at tik wejwey ustut muitat panut mijmiak clases mijmichin, chakalin, tekwisi, ajayutzin iwan majmayankamet akukemet.

    p. 73 · Nahuizalco

    Traducción

    Tikita nikan (nian) se kawayujchin, se mistunchin ne kijkitzkia (kitkijkia) se kimichinchin; ka ne ume peluchichin ka mutalua sin ke tzutawa ishpan inan? Ka nikan (nian) se tukat kenha nemi kicha ivavayu pal kitzkia ijijkwich iwan sayulin; ka ne se taltusan iwan ne weweyak iwan wan kwekwelna ijistit kwilewa ne tal, kitemua sijsikat pal kikwa; mas ka ne se takatzin ke musewia itan ne tunal chichinawi kipupua ne kojtan pal tik yaja kituka: tawiyal, shishikama, et, kamu, kanyash, ayu, talkamu, pula, kinia iwan teya muchi yaja ne tik techan timunekit; tik ini lado, se siwatuchti wan ume ipilawanchichin kinma' inchichit; tik ne seuk se at ka tzikwini wan wetzi ka patak kojtik pak wejwey wan tzijtzitzintik talpetat ka yaja ne at patak kutzajtzi saya mukwepa istak pusu iwan ini iwan mukwepa senpa pal yawi tik ne weya ujti; at tik wejwey ustut muitat panut mijmiak clases mijmichin, chakalin, tekwisi, ajayutzin iwan majmayankamet akukemet.

    Ves aquí un caballito, un gatito que cazó un ratoncillo; allá dos perritos que corren sin cansarse cerca a la madre? Acá una araña que parece estar haciendo su tela para cazar moscas y mosquitos; allí un topo, que, con sus largas y corvadas uñas escarba la tierra, buscando hormigas para comérselas; más allá un hombre que sin descansar bajo el ardiente sol limpia el campo para en él sembrar maíz, jícama, frijoles, yuca, caña, oyama, batata, plátano, guineo y de todo lo que en el pueblo hace falta; en este lado, una coneja con sus dos conejuelos al pie dándoles de mamar; en ese otro, un río que salta y cae de muy alto sobre grandes y duras peñas, por lo que el agua hace mucho ruido volviéndose blanca y ésta, aquella otra vez, para seguir su largo camino, río que en sus profundas pozas vense pasar muchas clases de peces, camarones, cangrejos, tortugas y hambrientos caimanes.

p. 74 · Nahuizalco

  • Ka kineki mumachtia sema kineki mutalia cuidado ma mukwepa panu miyak veces yajaya tekit pal kiuni naka tik tutzuntekun; kelia yek ken muita tik amat, mupewaltia ne kipiat sesan ijpak, eyupan ka ne ume, ka yey iwan kiuni ka nemit cunfurme ka mumachtiaya.

    p. 74 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: maka, maka2, mati, machtia, semaya

    Traducción

    El que quiera aprenderlo, sólo necesita poner cuidado y repasar bien muchas veces una misma lección, a fin de que se quede en la memoria; siendo mejor, como se ve en el texto, principiar por las que tienen una sola voz, después por las de dos, de tres y así sucesivamente, según el aprovechamiento obtenido.

Oraciones 1–100 de 105 · Siguientes

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).