Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos

62 ocurrencias · Borrar

King, Timumachtikan! (2011)

62 ocurrencias

14 Tinemit tik Witzapan

  • Muchi antaketzat Nawat?

    p. 56 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    ¿Todos hablan náhuat?

  • Tesu muchi, pero miak.

    p. 56 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    No todos, pero muchos.

15 Antaketzat Nawat?

  • Te muchi.

    p. 59 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    Te muchi. Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.

    No todos. Algunos hablamos y algunos no pueden.

  • Muchi ne kujkunet mumachtiat Nawat tik anmutajtamachtiluyan?

    p. 59 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    ¿Todos los niños aprenden náhuat en las escuelas de ustedes?

  • Tik sejse, muchi ne kujkunet mumachtiat, wan tik sejse tesu.

    p. 59 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    En algunas, todos los niños aprenden, y en otras no.

16 Miak o chiupi?

  • Muchi ne kujkunet mumachtiat tik anmutechan?

    p. 61 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    ¿Todos los niños estudian en su pueblo?

  • Tesu muchi.

    p. 61 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    Tesu muchi. Sejse mumachtiat wan tekitit, wan sejse te mumachtiat, semaya tekitit.

    No todos. Algunos estudian y trabajan, y algunos no estudian, sólo trabajan.

20 Shu shikua se amatzin!

  • Shikishti muchi tik ne mukustalchin pal tiktemuat ne muamatzin.

    p. 70 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    Saca todo de tu mochila para que busquemos tu cuaderno.

  • Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.

    p. 70 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.

    Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.

  • Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia...

    p. 70 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.

    Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.

21 Te niweli nitajkwilua

  • Ashan shikwi ini iswat wan shitajkwilu ken muchi.

    p. 74 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    Tiweli tiaw tikua se nemanha. Ashan shikwi ini iswat wan shitajkwilu ken muchi.

    Puedes ir a comprar uno luego. Ahora toma esta hoja y escribe como todos.

25 Tik ne tiankis (2)

  • Kwak tami kikua chil, cafe wan muchi tay muneki, Paula mukwepa ichan.

    p. 84 · Ver en el diccionario: muchi

31 Nikelnamiki nutechan

  • Pero ashan tea welit taketzat muchi.

    p. 97 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    — Tejkia tay titakaktuk. Pero ashan tea welit taketzat muchi. Tik tutechan tikelkawat ne itaketzalis ne tunoywan.

    — Es verdad lo que has oído. Pero ahora ya no pueden hablar muchos. En nuestro pueblo olvidamos la lengua de nuestros abuelos.

  • — Pero muchi teuk kielkawtiwit.

    p. 97 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    — Pero muchi teuk kielkawtiwit. Ne taketzalis nemi yultuk.

    — ¡Pero todos aún no la han olvidado. La lengua está viva.

32 Ume takwikalis

  • Tik nutechan muchiwat

    p. 101

    Traducción

    En mi pueblo se hacen ollas,

  • muchi ne kujkunet

    p. 101 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    todos los niños

33 Sujsul nipakiskia

  • — Nusan muchiwat kujkumal pal tiknamakat.

    p. 103

    Traducción

    — Nusan muchiwat kujkumal pal tiknamakat. Iwan ne tumin tiwelit tikuat takwal wan tiwelit tikchiwat uksejse kumal.

    — También se hacen comales para vender. Con el dinero podemos comprar comida y hacer más comales.

  • — Te, ika nemit pal musajsakat ne kujkumal ka ukse techan pal tiknamakat, wan chiupi tumin naka pal muchi titakwat tik ne kal.

    p. 103 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    — No, porque hay que llevar los comales a otro pueblo para venderlos, y queda poco dinero para que todos en casa coman.

  • Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...

    p. 103 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    — Tik ne mil semaya ne takamet tekitit. Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...

    — En la milpa sólo los hombres trabajan. Las mujeres vigilan la casa, barren, crían a los niños, salen a comprar comida, cuando se puede también van a vender, también cocinan para todos...

  • Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan.

    p. 103 · Ver en el diccionario: chiwa

    Traducción

    — Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.

    — Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.

  • — Kunij, an muchi nemi kenha ken katka?

    p. 103 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    — ¿Entonces, hoy todo está igual que antes?

  • — Te muchi.

    p. 103 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    — Te muchi. An miak kipatatiwit ikwajkwach wan tea kinekit taketzat Nawat, o kielkawtiwit.

    — No todo. Hoy muchos han cambiado su vestimenta y ya no quieren hablar náhuat, o lo han olvidado.

  • Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet.

    p. 103 · Ver en el diccionario: chiwa

    Traducción

    — Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.

    — Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!

34 Tay tikchijki?

  • — Naja nimuketzki peyna wan nitekitki muchi ne tapuyawa.

    p. 105 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    — Me levanté temprano, y trabajé toda la mañana.

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • — Niu-nimetzilwia muchi tay nikchijki yalua.

    p. 110 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    — Le voy a contar todo lo que hice ayer.

  • — Muchijki ijkiuni?

    p. 110 · Ver en el diccionario: chiwa

    Traducción

    — ¿Así sucedió?

  • — Nikilwij tay muchijki wan tesu kwalanik.

    p. 110 · Ver en el diccionario: chiwa

    Traducción

    — Le dije qué había pasado y no se enojó.

  • Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.

    p. 110 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    — Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua. Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.

    — Sólo me dijo que me sentara y empezara a escribir. Saqué de mi mochila mi cuaderno y empecé a escribir como los otros.

37 Taika te tiwalaj?

  • Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.

    p. 113 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    — Nikwaj inakayu tijlan. Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.

    — Comí carne de gallina. Todos comimos bien y era muy sabroso.

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • — Nikan nikpia tajkwilujtuk muchi tay kineki nunoya ma nikuili.

    p. 120 · Ver en el diccionario: muchi

    Traducción

    — Aquí tengo escrito todo lo que quiere mi abuela que le compre.

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Mujmusta kwak tanesi, muchi timuketzat tik ne tuchan.

    p. 127 · Ver en el diccionario: muchi

  • Kwak ne takwal nemia pak ne mesaj, muchi timutaliat titakwat.

    p. 127 · Ver en el diccionario: muchi

  • Nikelnamiki tay yaja techmachtia, pal kiane najasan niweli nimuchiwa tamachtiani kwak nimukwepa nuchan.

    p. 127 · Ver en el diccionario: chiwa

  • Nikinmachtia ne nuikaw wan ne nueltiw muchi tay nimumachtijtuk tik ne tamachtiluyan.

    p. 127 · Ver en el diccionario: muchi

  • Nikchiwa muchi nusel.

    p. 127 · Ver en el diccionario: muchi

43 Te tiawit tikajkawat ma miki!

  • Yejemet kinekit ma nimumachti, wan ma mumachtikan muchi tukniwan.

    p. 130 · Ver en el diccionario: muchi

  • Tejemet tiknekiskiat ma techmachtikan muchi tay welit pal te tikelkawat.

    p. 130 · Ver en el diccionario: muchi

  • Wan te yawi muelkawa, su muchi techkakit titaketzat Nawat nujme: tik ne tamachtiluyan, tik ne ujpatawak ipal tutechan, ka tuchan, kan timawiltiat, kan titekitit, kan tipashaluat…

    p. 130 · Ver en el diccionario: muchi

  • Tikmatit ka su muchi taketzat Nawat, weymet wan chijchikitik, noymet wan kujkunet, te yawi muelkawa.

    p. 130 · Ver en el diccionario: muchi

  • Ijtik muchi, te tikajkawakan ma miki!

    p. 130 · Ver en el diccionario: muchi

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • — Tikmati ken itukay muchi ne tajtakutun ipal ne tuweyka?

    p. 134 · Ver en el diccionario: muchi

  • — Taja nusan tikpia muchi uni: mujmuish, munajnakas, muyak wan muten.

    p. 134 · Ver en el diccionario: muchi

  • Ijtik ne tuelpan nemi ne tuyulu, wan tik ne tuijti panu muchi tay tikwat wan tikunit.

    p. 134 · Ver en el diccionario: muchi

  • — Taika timunekit muchi ini tajtakutun ipal tuweyka?

    p. 134 · Ver en el diccionario: muchi

  • Ne tujtumey wan ne tumajmapil timunekit pal tikitzkiat muchi tay tiknekit wan pal titekitit.

    p. 134 · Ver en el diccionario: muchi

47 Maka shikilwi!

  • Kwak tiawit titekitit ka tiankis, nikchiwa muchi tay nechtuktia ne nunan.

    p. 138 · Ver en el diccionario: muchi

  • Nemanha, tikishtiat wan tikekchiwat ijpak ne mesaj muchi tay tikwikatiwit pal tiknamakat.

    p. 138 · Ver en el diccionario: muchi

  • Ne nunan ina ken kineki ma tiktalikan muchi pal naka yektzin.

    p. 138 · Ver en el diccionario: muchi

  • — Shu shalwika muchi ne tejteksisti wan shikalakti ijtik ini wajkal.

    p. 138 · Ver en el diccionario: muchi

  • Muchiwki ka se teksisti tapanik.

    p. 138 · Ver en el diccionario: chiwa

48 Nikneki ma shiwikikan nuwan

  • Kwak tiajsiket, muchi tipejket tikchiwat muchi tay ne tunan techtuktia.

    p. 140 · Ver en el diccionario: muchi

  • Achtu tikishtijket muchi tay tikpiatuyat pal munamaka.

    p. 140 · Ver en el diccionario: muchi

  • Nikneki ma shiktali muchi ijpak ne mesaj: ne pula, ne chil, ne kamuj, ne ayut, ne eshut, ne lala wan ne tzaput.

    p. 140 · Ver en el diccionario: muchi

  • Shikishtikan muchi.

    p. 140 · Ver en el diccionario: muchi

  • Shalwikakan pal titakwat wan tikunit achtu ka muchi ne siwatket ajsit takuat.

    p. 140 · Ver en el diccionario: muchi

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Nugustoj niaw ka tiankis ika welit tikakit muchi tay kichiwat contar tik ne techan.

    p. 141 · Ver en el diccionario: muchi

  • Kwak niaw, nikchiwa aprovechar pal nimumachtia muchi tay panutuk.

    p. 141 · Ver en el diccionario: muchi

  • Wan kwak kichiwa suceder se tik ne techan wan kipiat sejse pal kichiwat contar, muchiwat alegrar sujsul.

    p. 141

50 Tamachtiani Alejandro

  • Ikman, muchi ne kujkunet te mumachtiat katka.

    p. 143 · Ver en el diccionario: muchi

  • Melka techtasujta, muchi tejemet timajmawit kwak yaja kwalani wan techajwa.

    p. 143 · Ver en el diccionario: muchi

  • Naja te nikelkawa, wan nusan te nikelkawa muchi ne nukunpawan.

    p. 143 · Ver en el diccionario: muchi

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).