Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en Ramírez, Naja Ni Genaro (2004) · Todos los textos

57 ocurrencias · Borrar

Ramírez, Naja Ni Genaro (2004)

57 ocurrencias

p. 3

  • ACHTU TAKUTUN Tamachtiani Genaro

    Ver en el diccionario: achtu

    Traducción

    PRIMERA PARTE Tamachtiani Genaro

Kwak Naja Nichikitik

  • Tesu welit katka tawawasuat nan amataketzat, yajika naja maya niwelituya nitaketza Nawat.

    p. 4

    Traducción

    Ya que no sabían leer y escribir, yo sólo podía hablar náhuat.

Nitamachtia Nawat

  • Senpa nipejki niajsi ka ne tiupan San Antonio ne nitamachtia Nawataketza, tik ne kojtantechan San Ramón.

    p. 6

    Traducción

    Senpa nipejki niajsi ka ne tiupan San Antonio ne nitamachtia Nawataketza, tik ne kojtantechan San Ramón. Ne palej kimakaket chupi tumin pal kinmaka ne tajtakamet pal kikuat abono ipal ne mil, wan né kishtij chupi pal nechtashtawa pal nitamachtia Nawat tik ne kojtantechan.

    Luego empecé a llegar a la iglesia San Antonio donde enseñé lengua náhuat, en el cantón San Ramón. Al Padre le dieron algo de dinero para dar a los hombres para comprar abono para la milpa, y de allí sacó un poquito para pagarme por enseñar náhuat en el cantón.

  • Ne palej kimakaket chupi tumin pal kinmaka ne tajtakamet pal kikuat abono ipal ne mil, wan né kishtij chupi pal nechtashtawa pal nitamachtia Nawat tik ne kojtantechan.

    p. 6

    Traducción

    Senpa nipejki niajsi ka ne tiupan San Antonio ne nitamachtia Nawataketza, tik ne kojtantechan San Ramón. Ne palej kimakaket chupi tumin pal kinmaka ne tajtakamet pal kikuat abono ipal ne mil, wan né kishtij chupi pal nechtashtawa pal nitamachtia Nawat tik ne kojtantechan.

    Luego empecé a llegar a la iglesia San Antonio donde enseñé lengua náhuat, en el cantón San Ramón. Al Padre le dieron algo de dinero para dar a los hombres para comprar abono para la milpa, y de allí sacó un poquito para pagarme por enseñar náhuat en el cantón.

  • Né ajsiket ne ipal Kulalmumachtiani.

    p. 6 · Ver en el diccionario: asi

    Traducción

    Né ajsiket ne ipal Kulalmumachtiani. Ajsiket inat ka kimatitiwit ka ne tiupan kipia tay yejemet nejnemitiwit kitemuat. Kiunij inak ne Palej:

    Allá llegaron unos del Círculo Estudiantil. Llegaron a decir que habían oído que la iglesia tenía lo que habían andado buscando. El padre dijo:

  • Ajsiket inat ka kimatitiwit ka ne tiupan kipia tay yejemet nejnemitiwit kitemuat.

    p. 6 · Ver en el diccionario: asi

    Traducción

    Né ajsiket ne ipal Kulalmumachtiani. Ajsiket inat ka kimatitiwit ka ne tiupan kipia tay yejemet nejnemitiwit kitemuat. Kiunij inak ne Palej:

    Allá llegaron unos del Círculo Estudiantil. Llegaron a decir que habían oído que la iglesia tenía lo que habían andado buscando. El padre dijo:

  • Su te ankinekit techishtiliat, kunij kia welit antaketzat iwan, wan su amejemet kinekit mumachtiat, welit anwitzet pal annemit tuwan.

    p. 6 · Ver en el diccionario: anmejemet, nemi, taketza, witz

    Traducción

    —Kia, nikan tikpiat se tuikaw ka yaja weli taketza Nawat. Su te ankinekit techishtiliat, kunij kia welit antaketzat iwan, wan su amejemet kinekit mumachtiat, welit anwitzet pal annemit tuwan.

    —Sí, aquí tenemos a un hermano que puede hablar náhuat. Si no quieren quitárnoslo, entonces ustedes pueden hablar con él, y si ustedes quieren aprender pueden venir a estar con nosotros.

Nikpalewia Ne Nawataketzalis

  • Kiunij panuk, pejki niajsi pal nechishmatit, wan kwak nechishmatket, ne nantzin Vicky de Amaya nechilwij:

    p. 8

    Traducción

    Panuk ka nechilwijket ma niajsi ka Kulalmumachtiani pal nechishmatit. Kiunij panuk, pejki niajsi pal nechishmatit, wan kwak nechishmatket, ne nantzin Vicky de Amaya nechilwij:

    Sucedió que me dijeron que llegara al Círculo Estudiantil para que me conociesen. Así fue, fui para que me conocieran, y cuando me conocieron, la señora Vicky de Amaya me dijo:

  • Anka yajika ka ne nawi congreso nechilwijket ka yawit nechmakat nutekiw.

    p. 8 · Ver en el diccionario: anka

    Traducción

    Nechilwij ne tunal keman yawi muchiwa ne congreso pal naja niajsi. Wan kiunij kichiwket pal nechishmatit ne ishmatijket. Kitaket ka naja niweli nitaketza Nawat wan nusan nitawawasua. Anka yajika ka ne nawi congreso nechilwijket ka yawit nechmakat nutekiw.

    Me dijo la fecha del congreso para que llegase. Y así hicieron para conocerme los especialistas. Vieron que yo sabía hablar náhuat y también escribirlo. Quizá por eso es que en cuatro congresos me dijeron que me iban a dar trabajo.

  • Achtu nitekitik iwan ne Asociación Coordinadora de Comunidades Indígenas de El Salvador (ACCIES).

    p. 8 · Ver en el diccionario: achtu

    Traducción

    Achtu nitekitik iwan ne Asociación Coordinadora de Comunidades Indígenas de El Salvador (ACCIES). Wan tik ne shiwit 1993, nipejki nitekiti iwan CONCULTURA. Ashta tik ini shiwit nitekitiuk iwan.

    Antes trabajé en Asociación Coordinadora de Comunidades Indígenas de El Salvador (ACCIES). Y en 1993, empecé a trabajar con CONCULTURA, con el que todavía trabajo hasta este año.

  • Ashta tik ini shiwit nitekitiuk iwan.

    p. 8 · Ver en el diccionario: ashta

    Traducción

    Achtu nitekitik iwan ne Asociación Coordinadora de Comunidades Indígenas de El Salvador (ACCIES). Wan tik ne shiwit 1993, nipejki nitekiti iwan CONCULTURA. Ashta tik ini shiwit nitekitiuk iwan.

    Antes trabajé en Asociación Coordinadora de Comunidades Indígenas de El Salvador (ACCIES). Y en 1993, empecé a trabajar con CONCULTURA, con el que todavía trabajo hasta este año.

  • Kwak niweli, nikpalewia Alan wan Cecy.

    p. 8

    Traducción

    Kwak niweli, nikpalewia Alan wan Cecy. Nusan Carlos, melka yaja techanchanej, pero uksan mumachtia Nawataketza. Yejemet tesu nechtashtawat, ka inat ka yejemet tesu kipiat tumin pal nechtashtawat.

    Cuando puedo les ayudo a Alan y Cecilia. También a Carlos, aunque él es del pueblo, pero todavía estudia el náhuat. Ellos no me pagan, porque dicen que no tienen dinero para pagarme.

Nitakwika Ipal Ne Tiut

  • Tiweli tiaw ne domingo ka ne tiupan San Antonio?

    p. 10

    Traducción

    —Tay tina? Tiweli tiaw ne domingo ka ne tiupan San Antonio?

    —¿Qué decís? ¿Podés ir el domingo a la iglesia de San Antonio?

Ken Nipejki Nitekiti Tik Ne Nawataketzalis

  • Wan kwak ajsik ne domingo niajki ka tiupan, wan nechilwij kwak naja niajsik:

    p. 12 · Ver en el diccionario: asi

    Traducción

    Y cuando llegó el domingo fui a la iglesia, y me dijo cuando yo llegué:

  • Nemanha, tik ne shiwit 1987, nitekitik wan ASID ne nitekitik yey shiwit.

    p. 12

    Traducción

    Né nipanuk nitekiti iwan ne Kulalmumachtiani. Nemanha, tik ne shiwit 1987, nitekitik wan ASID ne nitekitik yey shiwit. Wan kwak nipejki nitekiti ka né, pejket ajsit ne ipal CONCULTURA pal nechilwiat su nikneki niaw tik se muputzuat miak tamachtianit ka kinekit mumachtiat Nawat.

    Allí pasé trabajando con el Círculo Estudiantil. Luego, en 1987, trabajé con ASID donde trabajé tres años. Y cuando empecé a trabajar allá, llegaron los de CONCULTURA para preguntar-me si quería ir a una reunión de varios profesores que querían estudiar náhuat.

  • Wan kwak nipejki nitekiti ka né, pejket ajsit ne ipal CONCULTURA pal nechilwiat su nikneki niaw tik se muputzuat miak tamachtianit ka kinekit mumachtiat Nawat.

    p. 12

    Traducción

    Né nipanuk nitekiti iwan ne Kulalmumachtiani. Nemanha, tik ne shiwit 1987, nitekitik wan ASID ne nitekitik yey shiwit. Wan kwak nipejki nitekiti ka né, pejket ajsit ne ipal CONCULTURA pal nechilwiat su nikneki niaw tik se muputzuat miak tamachtianit ka kinekit mumachtiat Nawat.

    Allí pasé trabajando con el Círculo Estudiantil. Luego, en 1987, trabajé con ASID donde trabajé tres años. Y cuando empecé a trabajar allá, llegaron los de CONCULTURA para preguntar-me si quería ir a una reunión de varios profesores que querían estudiar náhuat.

Kiunij Nemi Katka Ne Tutechan

  • Ne techanchanejket tesu welituyat taketzat tik Español, nan welit katka tawawasuat nan amataketzat.

    p. 16

    Traducción

    Ne techanchanejket tesu welituyat taketzat tik Español, nan welit katka tawawasuat nan amataketzat. Yajika, kwak ajsiket ne takamet istak, yejemet tesu kimatit tay inat ne takamet wan ne siwatket.

    Los habitantes no sabían hablar en español, ni sabían escribir ni leer. Por eso, cuando llegaron los hombres blancos, ellos no entendían lo que decían los hombres y las mujeres.

  • Yajika, kwak ajsiket ne takamet istak, yejemet tesu kimatit tay inat ne takamet wan ne siwatket.

    p. 16 · Ver en el diccionario: asi

    Traducción

    Ne techanchanejket tesu welituyat taketzat tik Español, nan welit katka tawawasuat nan amataketzat. Yajika, kwak ajsiket ne takamet istak, yejemet tesu kimatit tay inat ne takamet wan ne siwatket.

    Los habitantes no sabían hablar en español, ni sabían escribir ni leer. Por eso, cuando llegaron los hombres blancos, ellos no entendían lo que decían los hombres y las mujeres.

Ken Titankwaketzat

  • Yejemet tesu kimatit, ken an tejemet tikmatit, ka nemi se Tiut ka te tikishmatit.

    p. 18 · Ver en el diccionario: ana, ashan

    Traducción

    Yejemet tesu kimatit, ken an tejemet tikmatit, ka nemi se Tiut ka te tikishmatit. Yejemet kishmatit katka tay kitat, ken ne tunal, ne at, ne tal, ne tawial, ne kwajkwawit, ne kojtan: ipal itakwal, ipal ne tapewil, wan ne kwajkwawit pal kisaluat itakil pal tikwat pal te tikseliat mayan.

    Ellos no sabían, como nosotros hoy sabemos, que hay un Dios ya que no lo conocíamos. Ellos conocían lo que veían, como el sol, la lluvia, la tierra, el maíz, los árboles y la naturaleza, que son para su comida, para la caza, y los árboles frutales para que comamos y no pasemos hambre.

  • Yejemet kishmatit katka tay kitat, ken ne tunal, ne at, ne tal, ne tawial, ne kwajkwawit, ne kojtan: ipal itakwal, ipal ne tapewil, wan ne kwajkwawit pal kisaluat itakil pal tikwat pal te tikseliat mayan.

    p. 18 · Ver en el diccionario: at

    Traducción

    Yejemet tesu kimatit, ken an tejemet tikmatit, ka nemi se Tiut ka te tikishmatit. Yejemet kishmatit katka tay kitat, ken ne tunal, ne at, ne tal, ne tawial, ne kwajkwawit, ne kojtan: ipal itakwal, ipal ne tapewil, wan ne kwajkwawit pal kisaluat itakil pal tikwat pal te tikseliat mayan.

    Ellos no sabían, como nosotros hoy sabemos, que hay un Dios ya que no lo conocíamos. Ellos conocían lo que veían, como el sol, la lluvia, la tierra, el maíz, los árboles y la naturaleza, que son para su comida, para la caza, y los árboles frutales para que comamos y no pasemos hambre.

  • Yajika, muchi takamet mutankwaketzat kwak kitat ka kisa ne tunal wan kitajtanit ma techpalewi ipal muchi ne tanestuk ashta kunyuaki.

    p. 18 · Ver en el diccionario: ashta

    Traducción

    Por eso, todo el mundo oraba cuando veían que salía el sol y le pedían que nos protegiera durante todo el día hasta el anochecer.

Ne Tiut At

  • Ne Tiut At

    p. 24 · Ver en el diccionario: at

    Traducción

    La Diosa Lluvia

  • Taja, Tunan At, timetzmakat padiush ka mupanpa yekawi ne takil, ka taja tikajwilia ne tal pal mulini ne jaral, ne kwajkwawit shushuknajkisa, shuchikisa.

    p. 24 · Ver en el diccionario: at

    Traducción

    A ti, nuestra Madre Lluvia, te damos gracias ya que por ti crecen los frutos porque tú riegas la tierra para que la hierba germine y los árboles reverdezcan y florezcan.

  • Taja, Tunan At, tesu tikita kaj yek, kaj tesu yek; taja tikatepewa muchi ne tal pal weya ne kojtan wan ne kwajkwawit.

    p. 24 · Ver en el diccionario: at

    Traducción

    Tú, Madre Lluvia, no ves quién es bueno y quién es malo; tu inundas toda la tierra para que crezca el monte y los árboles.

Ne Tiut Apan

  • Ne Tiut Apan

    p. 26 · Ver en el diccionario: apan

    Traducción

    El Dios Del Río

  • Tiut Apan, taja timetznekit sujsul ka taja titechaltia pal te timitunit, wan pal te mutema iwan tal tuweyka wan timetzmunekit pal tikpakat tukwajkwach, pal tikmanat tay yawi mukwa.

    p. 26 · Ver en el diccionario: apan

    Traducción

    Dios del Río, te queremos mucho por que tú nos bañas para no calentarnos y para no llenarse de tierra nuestro cuerpo y te necesitamos para lavar nuestra ropa, para cocinar lo que comeremos.

  • Taja tikchiwa ka mupanpa mumana iayu tijlan, iayu turuj, iayu kilit, masakilit iwan arros wan tumat, takwatzin iwan pinul, masat iwan pinul.

    p. 26

    Traducción

    Tú haces que por ti se cueza la sopa de gallina, de res y de chipilín, loroco y arroz con tomate, tacuacín con pinol, venado con pinol.

  • Tik muaw nemi chakalin, michin, tekwisij, sipakti; tejtet, ashal, pulul, pial ipal ne tal; wan muchi tay taja tikpia muchi timunekit.

    p. 26

    Traducción

    Tik muaw nemi chakalin, michin, tekwisij, sipakti; tejtet, ashal, pulul, pial ipal ne tal; wan muchi tay taja tikpia muchi timunekit. Yajika padiush Tiut Apan.

    En tus aguas hay camarones, peces, cangrejos, salamandros; piedras, arena, lodo, y criaturas de la tierra; y todo lo que tienes todo lo necesitamos. Por eso, ¡gracias Dios del Río!

  • Yajika padiush Tiut Apan.

    p. 26 · Ver en el diccionario: apan

    Traducción

    Tik muaw nemi chakalin, michin, tekwisij, sipakti; tejtet, ashal, pulul, pial ipal ne tal; wan muchi tay taja tikpia muchi timunekit. Yajika padiush Tiut Apan.

    En tus aguas hay camarones, peces, cangrejos, salamandros; piedras, arena, lodo, y criaturas de la tierra; y todo lo que tienes todo lo necesitamos. Por eso, ¡gracias Dios del Río!

Tunan Tal

  • Panu sujsul tunal wan nimuchiwki chulet, kunij teya akaj nechneki kwak nikukuya, maya nuiknuwan, kenhayuk nechnekit pero ajsi keman teya akaj nechneki, nan nuiknuwan, ajsi se tunal ka naja nimiki, kunij nan nusiwaw nan nupilawan nechnekit, yawit nechmimat ken kimimat ne kupajsul tik ne kupajsultal, maya taja, Tunan Tal, ashta kwak timikit titechneki ka kunij tiktapua mumajmajkul pal titechnamiki.

    p. 32 · Ver en el diccionario: asi, ashta

    Traducción

    Padiush, Nan Tal, ka taja tikitak kwak ninesik, tikitak kwak nipejki niweya, kwak nimuchiwki takat. Mupanpa naja niwelik nikchiwa muchi tay niwelik tik ne tunal, ninemik wejwey takapiltzin, nechmunekiket pal nitekitik iwanmet. Panu sujsul tunal wan nimuchiwki chulet, kunij teya akaj nechneki kwak nikukuya, maya nuiknuwan, kenhayuk nechnekit pero ajsi keman teya akaj nechneki, nan nuiknuwan, ajsi se tunal ka naja nimiki, kunij nan nusiwaw nan nupilawan nechnekit, yawit nechmimat ken kimimat ne kupajsul tik ne kupajsultal, maya taja, Tunan Tal, ashta kwak timikit titechneki ka kunij tiktapua mumajmajkul pal titechnamiki. Yajika timetzilwitiat padiush, Tunan Tal!

    Gracias, Madre Tierra, porque tú viste cuando nací, viste cuando empecé a crecer, cuando me hice adulto. Gracias a ti pude hacer todo lo que pude en el día, estuve mucho tiempo joven, me necesitaron para trabajar. Después de muchos días envejecí, entonces ya nadie me quiere cuando enfermo, sólo mis hermanos, todavía me quieren pero llegará el día en que nadie me quiera, ni siquiera mis hermanos, llegará el día de mi muerte, entonces ni mi mujer ni mis hijos me querrán, me arrojarán como arrojan la basura en el basurero, sólo tú, Madre Tierra, hasta cuando nos morimos nos quieres, porque entonces abres tus brazos para recibirnos. ¡Por eso te doy las gracias, Madre Tierra!

Ne Takat Brujoj

  • Tik nutechan nemituya se takat itukay Agapito.

    p. 34

    Traducción

    En mi pueblo había un hombre llamado Agapito.

  • Kwak yaja kinekituya mukwepa asumati, mukwepa.

    p. 34

    Traducción

    Kwak yaja kinekituya mukwepa asumati, mukwepa. Mukwepa maya kwak yaja kineki tamutia.

    Cuando él quería convertirse en mono, se convertía. Lo hacía sólo cuando quería asustar.

  • Wan su te kineki, kunij yawi ka tayua, wan ne kan kuchi ajsi kinapalua wan kichiwa ma isiwaw.

    p. 34 · Ver en el diccionario: asi

    Traducción

    Kwak se siwat kiwetzi yek kinutza. Wan su te kineki, kunij yawi ka tayua, wan ne kan kuchi ajsi kinapalua wan kichiwa ma isiwaw.

    Cuando una mujer le caía bien la llamaba. Y si ella no quería, entonces iba a la noche, y donde dormía llegaba a abrazarla y hacerla su mujer.

Ne Shupan

  • Pejkia wetzi ne at!

    p. 36 · Ver en el diccionario: at

    Traducción

    Pejkia ne shupan! Pejkia wetzi ne at! Muchi ne jaral yawi mulini wan ne tal yawia shushuknajkisa. Ne takwalmet yawita kipiat itakwal, yawit mutaliat tumawak wan te yawit kiseliat mayan. Yajika ne tushupan yaja techtakwaltia muchi tay tinemit ijpak ne tal, wan kichiwa ka tuweyka mutetzilnajkisa, tumawaya wan weya. Yajika, kaj kenka Tiut? ka yaja techtuktia ne at; kituktia ne shalnaj ejekat pal tikijiukwit; ne tunal pal techtawilua ne tal kan tiktaliat tujtukshi pal weyat ne kwajkwawit pal tikutunat wan iwan yaja tiketzat ne tukal kan tinemit; nusan ne kan nemit ne tukujkunew, kan te techmaka ne tunal, kan tesu tisekmikit. Yajika kaj weliskia kichiwa tay Tiut kichiwa tuwan?

    Ya empezó el invierno! Ya empezó a caer el agua! Todos los montes van a retoñar y la tierra ya va a reverdecer. Los animales del campo ya van a tener su comida, van a ponerse gordos y no van a pasar hambre. Por eso nuestro invierno nos mantiene a todos los que estamos sobre la tierra, y hace que nuestro cuerpo se sustente, engorde y crezca. Por eso, ¿quién es igual a Dios? porque él nos manda la lluvia; manda el aire que respiramos; el sol para alumbrarnos la tierra donde pisamos para que crezcan los árboles para que los cortemos y con ello construyamos nuestra casa donde vivimos; también donde viven nuestros hijos, donde no nos da el sol, donde no pasamos frío. Por eso ¿quién pudiera hacer lo que Dios hace para nosotros?

  • Yajika, kaj kenka Tiut? ka yaja techtuktia ne at; kituktia ne shalnaj ejekat pal tikijiukwit; ne tunal pal techtawilua ne tal kan tiktaliat tujtukshi pal weyat ne kwajkwawit pal tikutunat wan iwan yaja tiketzat ne tukal kan tinemit; nusan ne kan nemit ne tukujkunew, kan te techmaka ne tunal, kan tesu tisekmikit.

    p. 36 · Ver en el diccionario: at

    Traducción

    Pejkia ne shupan! Pejkia wetzi ne at! Muchi ne jaral yawi mulini wan ne tal yawia shushuknajkisa. Ne takwalmet yawita kipiat itakwal, yawit mutaliat tumawak wan te yawit kiseliat mayan. Yajika ne tushupan yaja techtakwaltia muchi tay tinemit ijpak ne tal, wan kichiwa ka tuweyka mutetzilnajkisa, tumawaya wan weya. Yajika, kaj kenka Tiut? ka yaja techtuktia ne at; kituktia ne shalnaj ejekat pal tikijiukwit; ne tunal pal techtawilua ne tal kan tiktaliat tujtukshi pal weyat ne kwajkwawit pal tikutunat wan iwan yaja tiketzat ne tukal kan tinemit; nusan ne kan nemit ne tukujkunew, kan te techmaka ne tunal, kan tesu tisekmikit. Yajika kaj weliskia kichiwa tay Tiut kichiwa tuwan?

    Ya empezó el invierno! Ya empezó a caer el agua! Todos los montes van a retoñar y la tierra ya va a reverdecer. Los animales del campo ya van a tener su comida, van a ponerse gordos y no van a pasar hambre. Por eso nuestro invierno nos mantiene a todos los que estamos sobre la tierra, y hace que nuestro cuerpo se sustente, engorde y crezca. Por eso, ¿quién es igual a Dios? porque él nos manda la lluvia; manda el aire que respiramos; el sol para alumbrarnos la tierra donde pisamos para que crezcan los árboles para que los cortemos y con ello construyamos nuestra casa donde vivimos; también donde viven nuestros hijos, donde no nos da el sol, donde no pasamos frío. Por eso ¿quién pudiera hacer lo que Dios hace para nosotros?

Ne Tzikat Wan Ne Tzilintuk

  • Yejemet ashta ne mas chikitik ashta ne mas tumak tekitit.

    p. 38 · Ver en el diccionario: ashta

    Traducción

    Ne tzikat techmachtia ken muchiwa pal te tikseliat mayan. Yejemet ashta ne mas chikitik ashta ne mas tumak tekitit. Ne tesu nemi kaj kintuktia; muchi tekitit.

    La hormiga nos enseña cómo hacer para no pasar hambre. Desde la más pequeña hasta la más grande trabajan. No hay quien las mande; trabajan todas.

  • An tikitakan ne tzilintuk.

    p. 38 · Ver en el diccionario: ana, ashan

    Traducción

    An tikitakan ne tzilintuk. Yaja panu muchi ne tunalku takwika. Yajika kwak witz ne shupan miki ipal sesek wan mayan.

    Ahora veamos la cigarra. Ella pasa todo el verano cantando. Por eso cuando viene el invierno muere de frío y hambre.

Ne Tutut

  • Pero ken kichiwa pal weya, tesu akaj kimati.

    p. 40

    Traducción

    Muchi tikmatit ka se tutut patani. Pero ken kichiwa pal weya, tesu akaj kimati. U su kimatit ka nesi ipal se teksisti, kaj kitakwaltia? Tay mumati, ka inan kitakwaltia.

    Todos sabemos que un pájaro vuela. Pero cómo hace para crecer, nadie sabe. O si saben que nace de un huevo, ¿quién le da de comer? Lo que se sabe es que su madre lo alimenta.

  • Achtu ne tutut tapishua ne teksisti, nemanha kipachua ashta ma puni, wan puntuk kenhayuk kipachua.

    p. 40 · Ver en el diccionario: achtu, ashta

    Traducción

    Achtu ne tutut tapishua ne teksisti, nemanha kipachua ashta ma puni, wan puntuk kenhayuk kipachua. Wan pewa kitakwaltia ne shulut tutut ne inan ne tutuchin, ashta ma weya pal kitzkia iujumiyu wan weli patani pal kitemua itakwal.

    Primero el pájaro pone el huevo, luego lo apacha hasta que nazca, y después de nacido todavía lo apacha. Y la madre del pájaro empieza a darle de comer al pájaro joven, hasta que crezca y le salgan plumas y pueda volar para buscar comida.

  • Wan pewa kitakwaltia ne shulut tutut ne inan ne tutuchin, ashta ma weya pal kitzkia iujumiyu wan weli patani pal kitemua itakwal.

    p. 40 · Ver en el diccionario: ashta

    Traducción

    Achtu ne tutut tapishua ne teksisti, nemanha kipachua ashta ma puni, wan puntuk kenhayuk kipachua. Wan pewa kitakwaltia ne shulut tutut ne inan ne tutuchin, ashta ma weya pal kitzkia iujumiyu wan weli patani pal kitemua itakwal.

    Primero el pájaro pone el huevo, luego lo apacha hasta que nazca, y después de nacido todavía lo apacha. Y la madre del pájaro empieza a darle de comer al pájaro joven, hasta que crezca y le salgan plumas y pueda volar para buscar comida.

  • Yajika inan achtu kitakwaltia.

    p. 40 · Ver en el diccionario: achtu

    Traducción

    Yajika inan achtu kitakwaltia. Wan kwak kita ka ne tutuchin welia patani, kunij kichiwa ka kiselia mayan, pal pewa patani. Ka su te kichiwa kiunij, ne tutuchin te keman patani, maya kichia ne takwal tik ishumul.

    Por eso su madre primero lo alimenta. Y cuando ve que el pajarito ya puede volar, entonces le hace pasar hambre, para que empiece a volar. Porque si no hace así, el pajarito nunca hace el intento de volar, sólo espera la comida en el nido.

Itzinu Se Tepechin

  • Itzinu se tepechin ne kan nesit ne shujshuchit nikitak se siwapilchin achin kisajsaka ipal.

    p. 42 · Ver en el diccionario: at

    Traducción

    Al pie de un cerrito donde nacen las flores, vi a una jovencita que agua acarreaba.

  • Pero ay, ay, ay, tay siwapilchin!

    p. 42

    Traducción

    Pero ay, ay, ay, tay siwapilchin! Tay yejyektzin ne sijsiwatket! Naja niknekiskia nitiukwit pal nechnekit muchi yejemet!

    Pero ¡ay, ay, ay, que jovencita! ¡Qué lindas las mujeres! Quisiera que fuera oro para que me quisieran todas.

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).