Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960) · Todos los textos

11 ocurrencias · Borrar

Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)

11 ocurrencias

p. 57 · Nahuizalco

  • Ma' shikuchi saya, ka patak kuchi kitalia etek ne iweyka iwan tachulejtia nemanha ka ini panu kicha.

    p. 57 · Nahuizalco

    Traducción

    No duermas mucho, que el mucho dormir pone pesado el cuerpo y envejece pronto al que esto pasa haciendo.

  • Ma' shikwa ka inteuk kikwa asu ini patak chakaltituk.

    p. 57 · Nahuizalco

    Traducción

    No comas comidas siendo éstas muy calientes.

p. 61 · Nahuizalco

  • Ne shukut, ne chalu, ne chumi, ne matza, ne nawa iwan ne tzaput patak ajajwiak; ne pula nusan iwan ne kinia, weli mukwa shushuwik ush ujuksituk, iwan ne mucha ajajwiak iayu.

    p. 61 · Nahuizalco

    Traducción

    El jobito (jocote), la guayaba, el anón, la piña, y el zapote son muy sabrosas; también el plátano y el guineo se pueden comer verdes o maduras con las que se hace sabroso el caldo.

  • Tikita ne kimichinchin ka kistuk patak yajki?

    p. 61 · Nahuizalco

    Traducción

    Ves aquel ratoncillo que ha salido huyendo?

p. 65 · Nahuizalco

  • Ashan nikneki nimaltia, ka ne at ashkan patak yek nemi, inte ijki?

    p. 65 · Nahuizalco

p. 68 · Nahuizalco

  • Nemi patak yek, nutajtzin, nemanha tikpias taja muishpan se ajwiak takwali wan chupi tumin mutashtaniskia ka imaku.

    p. 68 · Nahuizalco

    Traducción

    Está muy bien, señor, pronto tendrá Ud. puesto un sabroso almuerzo por no mucho dinero que se le cobrará por él.

p. 69 · Nahuizalco

  • Nutuchti kipia nawi ijikshi iwan ume patak weyak inakas.

    p. 69 · Nahuizalco

    Traducción

    Mi conejo tiene cuatro pies y dos largas orejas.

  • Ne iten patak ishyekchin.

    p. 69 · Nahuizalco

    Traducción

    Shikita nutuchtichin, shikita. Tikita ka kipia pepetaka ijish. Ne iten patak ishyekchin. Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak. Ne iyujmiyu pal ishyekchin pusha.

    Mira mi conejito, míralo. Ves que tiene brillantes ojos, su boca es muy bonita. La piel suave y delgada. El pelito de bonito color.

p. 73 · Nahuizalco

  • Ka nikan (nian) se tukat kenha nemi kicha ivavayu pal kitzkia ijijkwich iwan sayulin; ka ne se taltusan iwan ne weweyak iwan wan kwekwelna ijistit kwilewa ne tal, kitemua sijsikat pal kikwa; mas ka ne se takatzin ke musewia itan ne tunal chichinawi kipupua ne kojtan pal tik yaja kituka: tawiyal, shishikama, et, kamu, kanyash, ayu, talkamu, pula, kinia iwan teya muchi yaja ne tik techan timunekit; tik ini lado, se siwatuchti wan ume ipilawanchichin kinma' inchichit; tik ne seuk se at ka tzikwini wan wetzi ka patak kojtik pak wejwey wan tzijtzitzintik talpetat ka yaja ne at patak kutzajtzi saya mukwepa istak pusu iwan ini iwan mukwepa senpa pal yawi tik ne weya ujti; at tik wejwey ustut muitat panut mijmiak clases mijmichin, chakalin, tekwisi, ajayutzin iwan majmayankamet akukemet.

    p. 73 · Nahuizalco

    Traducción

    Tikita nikan (nian) se kawayujchin, se mistunchin ne kijkitzkia (kitkijkia) se kimichinchin; ka ne ume peluchichin ka mutalua sin ke tzutawa ishpan inan? Ka nikan (nian) se tukat kenha nemi kicha ivavayu pal kitzkia ijijkwich iwan sayulin; ka ne se taltusan iwan ne weweyak iwan wan kwekwelna ijistit kwilewa ne tal, kitemua sijsikat pal kikwa; mas ka ne se takatzin ke musewia itan ne tunal chichinawi kipupua ne kojtan pal tik yaja kituka: tawiyal, shishikama, et, kamu, kanyash, ayu, talkamu, pula, kinia iwan teya muchi yaja ne tik techan timunekit; tik ini lado, se siwatuchti wan ume ipilawanchichin kinma' inchichit; tik ne seuk se at ka tzikwini wan wetzi ka patak kojtik pak wejwey wan tzijtzitzintik talpetat ka yaja ne at patak kutzajtzi saya mukwepa istak pusu iwan ini iwan mukwepa senpa pal yawi tik ne weya ujti; at tik wejwey ustut muitat panut mijmiak clases mijmichin, chakalin, tekwisi, ajayutzin iwan majmayankamet akukemet.

    Ves aquí un caballito, un gatito que cazó un ratoncillo; allá dos perritos que corren sin cansarse cerca a la madre? Acá una araña que parece estar haciendo su tela para cazar moscas y mosquitos; allí un topo, que, con sus largas y corvadas uñas escarba la tierra, buscando hormigas para comérselas; más allá un hombre que sin descansar bajo el ardiente sol limpia el campo para en él sembrar maíz, jícama, frijoles, yuca, caña, oyama, batata, plátano, guineo y de todo lo que en el pueblo hace falta; en este lado, una coneja con sus dos conejuelos al pie dándoles de mamar; en ese otro, un río que salta y cae de muy alto sobre grandes y duras peñas, por lo que el agua hace mucho ruido volviéndose blanca y ésta, aquella otra vez, para seguir su largo camino, río que en sus profundas pozas vense pasar muchas clases de peces, camarones, cangrejos, tortugas y hambrientos caimanes.

p. 74 · Nahuizalco

  • Mumachteya mupewaltia ma amatachia achtu tik amat patak yulik ka tzalanik miak ken nemi pal mumati, pal kiuni mujkwilua tey mutalia ush taketzat wan muamatachia tik kojtik kupak, mutalia tik tutzuntekun, ma tzalani yek yaja ne tuten, ka tzutzuntalijtuk, kia ne (?) inte kipiat intiajpal kenha ne (?) kipia.

    p. 74 · Nahuizalco

    Traducción

    El discípulo principiante debe leer primero en el libro muy despacio por sonidos, tanto como sea necesario para entenderlo, después se escriben las palabras u oraciones y se leen en alta voz, teniendo cuidado de que suenen bien las vocales acentuadas, tanto las fuertes como las débiles.

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).