Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960) · All texts
172 occurrences · Clear
Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)
172 occurrences
p. 47 · Nahuizalco
Ne lamat.
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: lamat
Translation (Spanish)
La vieja
Majtakti uchpanwas.
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: majtakti
Translation (Spanish)
Diez escobas
Makwil chikiwit.
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: makwil
Translation (Spanish)
Cinco canastos
Makwil tzutzukul.
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: makwil
Translation (Spanish)
Cinco cántaros
Yaja mawiltia.
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: mawiltia
Translation (Spanish)
El juega
p. 48 · Nahuizalco
Ume kukunet mawiltiat.
p. 48 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Dos niños están jugando
Ume suapipil tatzumat.
p. 48 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Dos niñas están cosiendo
Taja tikpia makwil shunpe.
p. 48 · Nahuizalco · See in the dictionary: makwil
Translation (Spanish)
Tú tienes cinco sombreros
p. 49 · Nahuizalco
Tikmati kanka nemi ne shunpe?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
Sabes dónde está el sombrero?
Kamet mawiltiat?
p. 49 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Quiénes están jugando?
p. 51 · Nahuizalco
Tejemet mawiltiat (sic).
p. 51 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Nosotros estamos jugando
Tejemet tiamatachiat.
p. 51 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Nosotros estamos leyendo
Yaja kipia ume ijikshi, ume iyak, ume tenshipal, ume ijishchin iwan ume kajkamachin.
p. 51 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El tiene dos pies, dos narices, dos labios, dos orejas y dos carrillitos
Se pelu inte weli tatzumat?
p. 51 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Un perro no puede coser?
p. 52 · Nahuizalco
Makwil takamet.
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: makwil
p. 53 · Nahuizalco
Nemi ne nantzin tatzuma?
p. 53 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Está la señora cosiendo?
Inte, nutajtzin, inte tatatzuma (sic).
p. 53 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
No, señor, no está cosiendo.
p. 56 · Nahuizalco
Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit.
p. 56 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit. Iwan tejemet tinemit pal tikpalewiat; pal muchi tey kichat kanar tupal tejemet nusan.
Papá y mamá trabajan mucho para darnos lo que necesitamos. Y nosotros tenemos la obligación de ayudarles; porque todo lo que ellos tienen es también para nosotros.
Nutajtzin teku nechilijtiwit, wan naja nikita, ka kinekit muchi ne miakawan, iwan kiuni kenhaya nemi pal tikchat tejemet ka imaku, ka kiuni kenha ne iteku nemi nusan ne inpilawan.
p. 56 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Mis señores padres me han dicho, y yo lo veo, que quieren mucho a su familia y eso debemos hacer (nosotros) con ellos, porque así como es el padre deben ser sus hijos.
Tikishmatuk yek imanha ka yek itzinu, yejyek imejmey, iwan ka ne kwawit isipalyu.
p. 56 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Está bien conocido desde hace mucho tiempo, que del buen tronco, buenas ramas y de tal árbol tal astilla.
Ini inat iwan kichat ne kukunet weyatiwit iwan kimachtijtiwit ka yejyeket takamet.
p. 56 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Esto dicen y hacen los niños criados y enseñados por buenas personas.
p. 57 · Nahuizalco
Ma' shitajtani iwan shitama' ka metztajtani.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
No pidas y da cuando te pidan.
Ma' shiki, kia su-nte tikit takukulijtia iwan tikchaya desmerecer.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
No bebas, porque la bebida enferma y desmerece.
Ma' shikwa saya, su-nte tikneki tikukuya.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
No comas mucho, si quieres no enfermarte.
Ma' shimalti kwak (kwa) tinemi tzutawa.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
No te bañes cuando estés cansado.
Ma' keman shimukwakwa, shikita ka uni ina te yek ka mumaku.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: keman, maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
Nunca te enojes, ve que eso dice mal de ti.
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: mati, maka, maka2
Translation (Spanish)
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina. Shikiliti iwan tikitas ka yek.
No regañes al niño, porque él no sabe lo que hace, ni lo que dice. Enséñale y será bueno.
Ma' shitechte, shikita ka ne techteki te aka kineki.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
No robes, mira que el ladrón nadie lo quiere.
Ma' shikuchi saya, ka patak kuchi kitalia etek ne iweyka iwan tachulejtia nemanha ka ini panu kicha.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati, man
Translation (Spanish)
No duermas mucho, que el mucho dormir pone pesado el cuerpo y envejece pronto al que esto pasa haciendo.
Ma' shiki at shulewa, nan né tikasi nemi achi sin ke mutalua, nan shikpata, ke yejemet uni welit metzkukulijtia.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
No bebas agua sucia, ni de la que haya estado mucho sin correr ni cambiarse, que esas pueden enfermarte.
Ma' shikcha pensar inte yek, iwan tekiti yek, ini yek muchi.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
No pienses mal y trabaja bien, pues esto es todo.
Ma' shikwa ka inteuk kikwa asu ini patak chakaltituk.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
No comas comidas siendo éstas muy calientes.
p. 59 · Nahuizalco
Yejemet mansochichin.
p. 59 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
—Ellas son muy mansas.
Nemi miak clases papalumet, seki kisat patanit wan tunal, iwan seki tayua; iwan keman kitatukat, yajki wan inte weli muitzkiat, ka majmawi pal mikit ken tejemet.
p. 59 · Nahuizalco · See in the dictionary: keman
Translation (Spanish)
Hay muchas clases de mariposas, unas que salen a volar de día y otras por la noche; pero cuando las persiguen, huyen y no se dejan coger, porque temen morir como nosotros.
Kunet, ma' shimikti ne pajpalumet, tel, pal kiuni pal te mucha mal te aka, takatiwit pal lichijchiuka ne ka wejka pal shushuchital.
p. 59 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati, manel
Translation (Spanish)
Niño, no mates las mariposas, pues además, de no hacer mal alguno, han nacido para adorno de los campos y jardines.
p. 60 · Nahuizalco
Ini puvrechin pupuyut kitajtani limusna, ne mas yek ishnamik ipeluchin.
p. 60 · Nahuizalco
Su-nte ka imaku yaja, taltzunchalua achi.
p. 60 · Nahuizalco
Shiktzakwa muish se ratujchin, iwan tikmatiskia.
p. 60 · Nahuizalco
Shimucha yek wan ne pupuyumet, iwan mas su chujchulejket.
p. 60 · Nahuizalco
Tikma' gracias Tuteku ka metzmatuk muish.
p. 60 · Nahuizalco
p. 61 · Nahuizalco
Ne shukut, ne chalu, ne chumi, ne matza, ne nawa iwan ne tzaput patak ajajwiak; ne pula nusan iwan ne kinia, weli mukwa shushuwik ush ujuksituk, iwan ne mucha ajajwiak iayu.
p. 61 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
El jobito (jocote), la guayaba, el anón, la piña, y el zapote son muy sabrosas; también el plátano y el guineo se pueden comer verdes o maduras con las que se hace sabroso el caldo.
Numistun itukey Manbru.
p. 61 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Mi gato se llama Mambrú.
Ka-nte kineki miki tik ne ijistit pal Manbru.
p. 61 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
—Es que no quiere morir en las garras de Mambrú.
Shiwi, Manbru, shiwi timawiltikan nuwan, iwan despues, timutaukulis iwan kijkimichin.
p. 61 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ven Mambrú, ven a jugar conmigo, y después te regalarás con ratones.
p. 62 · Nahuizalco
Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti.
p. 62 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti. Tikchakan ini, iwan welyaja timusewisket.
Las fuerzas, el saber y el dinero, no se obtienen, sino por medio del trabajo. Hagamos esto, y después descansaremos.
p. 64 · Nahuizalco
Naja nikpia ume numajkul iwan majtakti mapipil.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: majtakti, mapipil
Translation (Spanish)
Yo tengo dos brazos y diez dedos.
Taja tikpia ume mumetzkuyu iwan ume mumajkul.
p. 64 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ud. tiene dos piernas y dos brazos.
Catal kipia ume itenshipal, ume inakas, ume ishume kamachal, se ikwatapal iwan kalan itzunkal.
p. 64 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Catarina tiene dos labios, dos orejas, dos ojos, dos quijadas, una frente y hermoso pelo.
Tikmati taja ka kipia ume imajkul iwan majtakti imapil?
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: majtakti, mati
Translation (Spanish)
Sabe Ud. quién tiene dos brazos y diez dedos?
Weli tinechilia taja ka kipia ume imey iwan ume imakechkuyu?
p. 64 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Puede Ud. decirme quién tiene dos manos y dos muñecas?
Yaja taja ka kipia ume metzkuyu iwan ume majkul?
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: majkul
Translation (Spanish)
Es Ud. quien tiene dos piernas y dos brazos?
Tikelnamiki taja ka kipia sema se iyak, iwan ume ikshi?
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: semaya
Translation (Spanish)
Recuerda Ud. quién posee una nariz y dos pies?
p. 65 · Nahuizalco
Ne ka peyna, ne wiluchin pakit takwikat, kima't gracias Tuteku.
p. 65 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ne ka peyna, ne wiluchin pakit takwikat, kima't gracias Tuteku. Ne shushuchit, ne ajat iwan kwajkwawit ne ka tatwi nesit mas kalanchin iwan pajpakit.
Por las mañanas, los pajaritos cantan alegres dando gracias al Señor. Las flores, las aguas y los árboles, por las mañanitas, se ven más alegres.
Ne shushuchit, ne ajat iwan kwajkwawit ne ka tatwi nesit mas kalanchin iwan pajpakit.
p. 65 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ne ka peyna, ne wiluchin pakit takwikat, kima't gracias Tuteku. Ne shushuchit, ne ajat iwan kwajkwawit ne ka tatwi nesit mas kalanchin iwan pajpakit.
Por las mañanas, los pajaritos cantan alegres dando gracias al Señor. Las flores, las aguas y los árboles, por las mañanitas, se ven más alegres.
Ka imaku ne tawil tunal, takatit ne ujuatal, ne tawial iwan kwajkwawit; iwan ka imaku yejemet weyat iwan tama' yajyankwik ipilawan.
p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, yawi
Translation (Spanish)
Por la luz del sol, nacen las hierbas, las semillas y los árboles; y por ella crecen y dan nuevos hijos.
Ashan nikneki nimaltia, ka ne at ashkan patak yek nemi, inte ijki?
p. 65 · Nahuizalco
Yek maltia kwak ne at sesek.
p. 65 · Nahuizalco
Ke yek nemi ne at, Katuchti, shiwi shimalti nuwan!
p. 65 · Nahuizalco
Kinka inte timalti yalua?
p. 65 · Nahuizalco
Nikneki nitzayana nuchupi nu tulin, wan nikcha se uyashchin, wan niknama' se nupet.
p. 65 · Nahuizalco
Nemi majtakti-se ken yejemet nikchiwtuk.
p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: majtakti
-- Taja tinas keman weli nalmukwepa.
p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: keman
Su tikneki, ma nimetzajkawili chupi tumin.
p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Inte, nunantzin, ma' shikpia taja kwidado, keman talmukwepa tashtawi muchi.
p. 65 · Nahuizalco · See in the dictionary: keman, maka, maka2, mati
p. 66 · Nahuizalco
Nikitztuk takamet, wejwey tejtechan, kojkojtik tejtepet, pajpatawak iwan wejweyak ajat, iwan ajanimales miak clases, ka wan ne nuish muchi nikita kan nimutalua.
p. 66 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Nikitztuk mijmiak teya ka ne yajyankwik. Nikitztuk takamet, wejwey tejtechan, kojkojtik tejtepet, pajpatawak iwan wejweyak ajat, iwan ajanimales miak clases, ka wan ne nuish muchi nikita kan nimutalua.
He visto muchas cosas nuevas. He visto gentes, grandes caseríos, altas montañas, largos y anchos ríos y animales de todas clases, porque con mis ojos todo lo veo en mi carrera.
Shu nuipan, ka (naja) nimetzwikas maltijtuk wan tawil tik ne ujti.
p. 66 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Tikneki tiyaw nuwan? Shu nuipan, ka (naja) nimetzwikas maltijtuk wan tawil tik ne ujti.
Quieres ir conmigo? Sígueme, que (yo) te llevaré bañado de luz por el camino.
Tunal, ka ne kanka taja tiyaw iwan kanka tiwitz, nemi kukunet ken naja, ka pajpakit metzitat keman talkisa ka tatwi ka wejwetzkatzin kialtia ne ishkalyu iwan tapakilia pal muchi?
p. 66 · Nahuizalco · See in the dictionary: keman
Translation (Spanish)
Sol, por allá donde tú vas, y de donde vienes, hay niños como yo, que se alegran al verte, cuando apareces por las mañanas tan risueño, bañando la faz con esa tu luz tan agradable para todos?
Eej, nutelpuchin nimetztasujta: ka ne lado wewejka pal taja (inak ne iteku ne taltijpak), ka ne tami nikajkawa miak chijchikitikmet ka kenha taja, kinekit witzet nuwan, pal senyawi nuwan iwan metzishmatis tik ne weyak ujti, pal timumachtiat teya cosas sin ke inte tikisat inte weli mumati (numati).
p. 66 · Nahuizalco · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
Sí, hijito querido: en aquellos lejos lugares para ti (dijo el padre del mundo), allá acabo de dejar muchos pequeñuelos que, como tú, desean venir conmigo, para acompañarme y conocerte en mi largo viaje, y para aprender muchas cosas que, sin salir no se pueden saber.
p. 68 · Nahuizalco
Man taja tey tikneki tikwa?
p. 68 · Nahuizalco · See in the dictionary: man, mana, manu
Translation (Spanish)
Qué quiere Ud. comer?
Nikneki iayu, teshkal nakat, tamanti kamu, shushuwiket wan chupi istat.
p. 68 · Nahuizalco · See in the dictionary: mana
Translation (Spanish)
Quiero caldo, carne asada, yuca cocida y frijoles nuevos con poca sal.
Tikneki ma niktali michin pal tik weyat, se chupi tuchti, wilut teshkal iwan sejse ayeku?
p. 68 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
Quiere que le ponga pescado fresco del río, un poco de conejo, paloma asada y unos porotos?
Shalika muchi teya uni, kenhaya ma nemi ajajwiyak ken tami tinechilia, ke naja niktashtawis mutekiw.
p. 68 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
Tráigame de todo eso, siempre que estén sabrosos como acaba de decirme, que yo le pagaré su trabajo.
Nemi patak yek, nutajtzin, nemanha tikpias taja muishpan se ajwiak takwali wan chupi tumin mutashtaniskia ka imaku.
p. 68 · Nahuizalco · See in the dictionary: man
Translation (Spanish)
Está muy bien, señor, pronto tendrá Ud. puesto un sabroso almuerzo por no mucho dinero que se le cobrará por él.
Nutajtzin, man taja tikpia kan tikuchi?
p. 68 · Nahuizalco · See in the dictionary: man, mana, manu
Translation (Spanish)
Nutajtzin, man taja tikpia kan tikuchi? Iwan asu-nte, nikan weli mutayekcha se tapech iwan weli tipanu (tikpanu) tayua niantiaka.
Señor, tiene Ud. dónde dormir? Y si no, aquí se le puede arreglar una cama, y podrá pasar la noche sin cuidado (alguno).
p. 69 · Nahuizalco
Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak.
p. 69 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Shikita nutuchtichin, shikita. Tikita ka kipia pepetaka ijish. Ne iten patak ishyekchin. Ne ikwetashyu yamanik iwan inte tilawak. Ne iyujmiyu pal ishyekchin pusha.
Mira mi conejito, míralo. Ves que tiene brillantes ojos, su boca es muy bonita. La piel suave y delgada. El pelito de bonito color.
Shikita ne istak mistun, ma' shikajkawa ma wiki; ka weli kimiktia ne chikitik.
p. 69 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
Ve el gato blanco, no lo dejes venir, porque puede matar al chico.
Shu Manbru, ma' shiwi, ka Iachin kipia mawi.
p. 69 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
So, Mambrú, no vengas, porque Tabaquito tiene miedo.
Iwan taja, Iachin, shikuchi ma' shimajmawi, asu witz Manbru, naja nikmutiskia.
p. 69 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Translation (Spanish)
Y tú, Tabaquito, duerme sin miedo, que si viene Mambrú, yo lo espantaré.
p. 70 · Nahuizalco
Ne wijwilut pakit takwikat itzalan ne majmajtzal.
p. 70 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ne wijwilut pakit takwikat itzalan ne majmajtzal. Tik ne mishti takipini takati wan ne sijsital tawiluat tik ne ajku kaltijpak. Ke wejwey Tuteku, ishnamikchin nupalwan! Tuteku kichiw ne takat, tama' tawil tunal, tawilua ne metzti, mijmichin tik at, iwan tit tik ne kojkojtik wan ikwalan tejtepet.
Los pájaros cantan alegres entre las ramas. El rayo nace de entre las nubes y las estrellas brillan en el alto cielo. Qué grande es Dios, compañeritos míos! Dios hizo al hombre, dio luz al Sol, claridad a la luna, peces a las aguas y fuego a los altos y soberbios volcanes.
Tuteku kichiw ne takat, tama' tawil tunal, tawilua ne metzti, mijmichin tik at, iwan tit tik ne kojkojtik wan ikwalan tejtepet.
p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, yawi
Translation (Spanish)
Ne wijwilut pakit takwikat itzalan ne majmajtzal. Tik ne mishti takipini takati wan ne sijsital tawiluat tik ne ajku kaltijpak. Ke wejwey Tuteku, ishnamikchin nupalwan! Tuteku kichiw ne takat, tama' tawil tunal, tawilua ne metzti, mijmichin tik at, iwan tit tik ne kojkojtik wan ikwalan tejtepet.
Los pájaros cantan alegres entre las ramas. El rayo nace de entre las nubes y las estrellas brillan en el alto cielo. Qué grande es Dios, compañeritos míos! Dios hizo al hombre, dio luz al Sol, claridad a la luna, peces a las aguas y fuego a los altos y soberbios volcanes.
Tikmajkaita ka takipini iwan ne kukulis, kajkalkuat iwan muchi teya weli tami muwan?
p. 70 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Le tienes miedo al trueno, a las enfermedades, a las serpientes y a todo lo que pueda acabar contigo?
Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa.
p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, mana
Translation (Spanish)
Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha. Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa. Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat. Muma' neman (su kineki) chupi istat. Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.
La cal es piedra quemada y tiene color blanco. Cuando se cuece maíz, se le pone de ella para pelarlo. Después se lava bien, cambiándole dos o tres aguas, y luego se pasa y repasa por la piedra de moler. Poniéndole antes (si se quiere) un poco de sal. Y luego se palmean las tortillas y se ponen sobre el comal para cocerlas al fuego.
Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat.
p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: man
Translation (Spanish)
Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha. Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa. Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat. Muma' neman (su kineki) chupi istat. Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.
La cal es piedra quemada y tiene color blanco. Cuando se cuece maíz, se le pone de ella para pelarlo. Después se lava bien, cambiándole dos o tres aguas, y luego se pasa y repasa por la piedra de moler. Poniéndole antes (si se quiere) un poco de sal. Y luego se palmean las tortillas y se ponen sobre el comal para cocerlas al fuego.
Muma' neman (su kineki) chupi istat.
p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka
Translation (Spanish)
Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha. Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa. Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat. Muma' neman (su kineki) chupi istat. Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.
La cal es piedra quemada y tiene color blanco. Cuando se cuece maíz, se le pone de ella para pelarlo. Después se lava bien, cambiándole dos o tres aguas, y luego se pasa y repasa por la piedra de moler. Poniéndole antes (si se quiere) un poco de sal. Y luego se palmean las tortillas y se ponen sobre el comal para cocerlas al fuego.
Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.
p. 70 · Nahuizalco · See in the dictionary: kumal, man, tamal
Translation (Spanish)
Ne tenesh tet tatatuk iwan kipia istak pusha. Kwak mumana tawiyal, muma' chupi yaja pal kishipewa. Eyupan mupaka yek mupata unpati u yeshpa at, wan nemanha panu wan mupayana pak ne chichiwalmetat. Muma' neman (su kineki) chupi istat. Wan nemanha mutashkalua ne tamal iwan mutalia ijpak ne kumal pal muishka tik tit.
La cal es piedra quemada y tiene color blanco. Cuando se cuece maíz, se le pone de ella para pelarlo. Después se lava bien, cambiándole dos o tres aguas, y luego se pasa y repasa por la piedra de moler. Poniéndole antes (si se quiere) un poco de sal. Y luego se palmean las tortillas y se ponen sobre el comal para cocerlas al fuego.
p. 71 · Nahuizalco
Kuyamet, metzwelmati saya ne sinti (tzinti)?
p. 71 · Nahuizalco
Tikneki titumawaya nemanha?
p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: man
Shitakaktuk ina ne tumawak tik nutakewal, shalika nuaw, nikneki niki (?) iwan nimaltia wan nimuteka nikuchi chupi, inte nikcha pensar asu inte intatka kelea (¿?) niktema nuijti mal ka ikwenta yaja nimiki nemanha.
p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: manel, man, tumawak
Taja se tilonko (ina ne chule ke ini titaketztuk ka shinik ka ne kuyamet) te tikita ka se ma takwa, wan at wan se ma kuchipanu wan mutalua miki.
p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati
Nemi yek, pero shikmati ka pal kiuni nitakati.
p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: mati
Shinechma' muchi tey nitajtani iwan tiyawit!
p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka
Mas yek ninemi ishwituk iwan nimiki, ken ke waktuk (watuk) wan mayan wan kenhaya ka nu-nimiki ken muchi.
p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: mayana
Se weluk, sin ke kimati kitak ne prube kuyamet muketza ne itekuyu iwan se tawil tik imey, ka kitalij se kumit wan at tik tit, iwan kijilpia achtu kikekchiwa (? kikechichkwa) (mas yek nak (?) kimikti) pal kinama' ne inakayu ka kiasi (yaci) muchi techan.
p. 71 · Nahuizalco · See in the dictionary: mati
p. 73 · Nahuizalco
Yaja ina: Ne nukukutu kipia ijish sajtik, iyak pitzawak iwan melawak, itenshipal chiltik, ishtzuntzunyu sajtik iwan kwekwelnaj; tujtumawak kajkamak, iten chikitik iwan kechkuyu pitzawak.
p. 73 · Nahuizalco · See in the dictionary: tumawak
Translation (Spanish)
Julia kipia se kukutuchin yankwik kenha ne nupal. Yaja ina: Ne nukukutu kipia ijish sajtik, iyak pitzawak iwan melawak, itenshipal chiltik, ishtzuntzunyu sajtik iwan kwekwelnaj; tujtumawak kajkamak, iten chikitik iwan kechkuyu pitzawak.
Julia tiene una muñequita nueva como la mía. Ella dice: Mi muñeca tiene ojos negros, nariz delgada y recta, labios rojos, pestañas negras y crespas; gordos carrillos, boca pequeña y pescuezo delgado.
Nu kukutu weli chuka, tzakwa ijish pal kuchi, tero inte kimati takwa.
p. 73 · Nahuizalco · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
Nu kukutu weli chuka, tzakwa ijish pal kuchi, tero inte kimati takwa. Asu yaja takwaskia (takwajkia) nikmaskia (nimaskia) teya cosas ajajwiak ne tey nikwa naja. Niyaw nikuilia se ishunpechin pal tulin, yamani wan kalanchichin, yaja ne niktali se ilistun iwan sajtik (?); se iwipilchin pal ichkat wan shuchiw tujtultik, wan ishuchiyu (?) shushuik iwan ijiswayu ka ichijchikitan.
Mi muñeca puede llorar, cerrar los ojos para dormir, pero no sabe comer. Si ella comiera, le daría muchas cosas sabrosas de las que yo como. Voy a comprarle un sombrerito de junco, suave y bonito, al que le pondré una cinta ancha y negra; una camisita de algodón con flores amarillas, botones verdes y hojas por los lados.
Asu yaja takwaskia (takwajkia) nikmaskia (nimaskia) teya cosas ajajwiak ne tey nikwa naja.
p. 73 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Nu kukutu weli chuka, tzakwa ijish pal kuchi, tero inte kimati takwa. Asu yaja takwaskia (takwajkia) nikmaskia (nimaskia) teya cosas ajajwiak ne tey nikwa naja. Niyaw nikuilia se ishunpechin pal tulin, yamani wan kalanchichin, yaja ne niktali se ilistun iwan sajtik (?); se iwipilchin pal ichkat wan shuchiw tujtultik, wan ishuchiyu (?) shushuik iwan ijiswayu ka ichijchikitan.
Mi muñeca puede llorar, cerrar los ojos para dormir, pero no sabe comer. Si ella comiera, le daría muchas cosas sabrosas de las que yo como. Voy a comprarle un sombrerito de junco, suave y bonito, al que le pondré una cinta ancha y negra; una camisita de algodón con flores amarillas, botones verdes y hojas por los lados.
Niyaw nikuilia se ishunpechin pal tulin, yamani wan kalanchichin, yaja ne niktali se ilistun iwan sajtik (?); se iwipilchin pal ichkat wan shuchiw tujtultik, wan ishuchiyu (?) shushuik iwan ijiswayu ka ichijchikitan.
p. 73 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Nu kukutu weli chuka, tzakwa ijish pal kuchi, tero inte kimati takwa. Asu yaja takwaskia (takwajkia) nikmaskia (nimaskia) teya cosas ajajwiak ne tey nikwa naja. Niyaw nikuilia se ishunpechin pal tulin, yamani wan kalanchichin, yaja ne niktali se ilistun iwan sajtik (?); se iwipilchin pal ichkat wan shuchiw tujtultik, wan ishuchiyu (?) shushuik iwan ijiswayu ka ichijchikitan.
Mi muñeca puede llorar, cerrar los ojos para dormir, pero no sabe comer. Si ella comiera, le daría muchas cosas sabrosas de las que yo como. Voy a comprarle un sombrerito de junco, suave y bonito, al que le pondré una cinta ancha y negra; una camisita de algodón con flores amarillas, botones verdes y hojas por los lados.
Nuamaw kipia tik ne ijiswayu miak (mijyac) iwan kalanchichin ajawilti.
p. 73 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Mi libro tiene en sus páginas muchos y bonitos dibujos.
Ka nikan (nian) se tukat kenha nemi kicha ivavayu pal kitzkia ijijkwich iwan sayulin; ka ne se taltusan iwan ne weweyak iwan wan kwekwelna ijistit kwilewa ne tal, kitemua sijsikat pal kikwa; mas ka ne se takatzin ke musewia itan ne tunal chichinawi kipupua ne kojtan pal tik yaja kituka: tawiyal, shishikama, et, kamu, kanyash, ayu, talkamu, pula, kinia iwan teya muchi yaja ne tik techan timunekit; tik ini lado, se siwatuchti wan ume ipilawanchichin kinma' inchichit; tik ne seuk se at ka tzikwini wan wetzi ka patak kojtik pak wejwey wan tzijtzitzintik talpetat ka yaja ne at patak kutzajtzi saya mukwepa istak pusu iwan ini iwan mukwepa senpa pal yawi tik ne weya ujti; at tik wejwey ustut muitat panut mijmiak clases mijmichin, chakalin, tekwisi, ajayutzin iwan majmayankamet akukemet.
p. 73 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Tikita nikan (nian) se kawayujchin, se mistunchin ne kijkitzkia (kitkijkia) se kimichinchin; ka ne ume peluchichin ka mutalua sin ke tzutawa ishpan inan? Ka nikan (nian) se tukat kenha nemi kicha ivavayu pal kitzkia ijijkwich iwan sayulin; ka ne se taltusan iwan ne weweyak iwan wan kwekwelna ijistit kwilewa ne tal, kitemua sijsikat pal kikwa; mas ka ne se takatzin ke musewia itan ne tunal chichinawi kipupua ne kojtan pal tik yaja kituka: tawiyal, shishikama, et, kamu, kanyash, ayu, talkamu, pula, kinia iwan teya muchi yaja ne tik techan timunekit; tik ini lado, se siwatuchti wan ume ipilawanchichin kinma' inchichit; tik ne seuk se at ka tzikwini wan wetzi ka patak kojtik pak wejwey wan tzijtzitzintik talpetat ka yaja ne at patak kutzajtzi saya mukwepa istak pusu iwan ini iwan mukwepa senpa pal yawi tik ne weya ujti; at tik wejwey ustut muitat panut mijmiak clases mijmichin, chakalin, tekwisi, ajayutzin iwan majmayankamet akukemet.
Ves aquí un caballito, un gatito que cazó un ratoncillo; allá dos perritos que corren sin cansarse cerca a la madre? Acá una araña que parece estar haciendo su tela para cazar moscas y mosquitos; allí un topo, que, con sus largas y corvadas uñas escarba la tierra, buscando hormigas para comérselas; más allá un hombre que sin descansar bajo el ardiente sol limpia el campo para en él sembrar maíz, jícama, frijoles, yuca, caña, oyama, batata, plátano, guineo y de todo lo que en el pueblo hace falta; en este lado, una coneja con sus dos conejuelos al pie dándoles de mamar; en ese otro, un río que salta y cae de muy alto sobre grandes y duras peñas, por lo que el agua hace mucho ruido volviéndose blanca y ésta, aquella otra vez, para seguir su largo camino, río que en sus profundas pozas vense pasar muchas clases de peces, camarones, cangrejos, tortugas y hambrientos caimanes.
p. 74 · Nahuizalco
Ka kineki mumachtia sema kineki mutalia cuidado ma mukwepa panu miyak veces yajaya tekit pal kiuni naka tik tutzuntekun; kelia yek ken muita tik amat, mupewaltia ne kipiat sesan ijpak, eyupan ka ne ume, ka yey iwan kiuni ka nemit cunfurme ka mumachtiaya.
p. 74 · Nahuizalco · See in the dictionary: maka, maka2, mati, machtia, semaya
Translation (Spanish)
El que quiera aprenderlo, sólo necesita poner cuidado y repasar bien muchas veces una misma lección, a fin de que se quede en la memoria; siendo mejor, como se ve en el texto, principiar por las que tienen una sola voz, después por las de dos, de tres y así sucesivamente, según el aprovechamiento obtenido.
Sentences 1–100 of 105 · Next
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).