Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts
353 occurrences · Clear
King, Timumachtikan! (2011)
353 occurrences
1 Yek tunal!
2 Ken mutukay?
Naja nutukay Luisa.
p. 21 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Yo me llamo Luisa.
Yaja itukay Fernando.
p. 21
Translation (Spanish)
Él se llama Fernando.
3 Ini ne tamachtiani
Fernando se tamachtiani nusan.
p. 23
Translation (Spanish)
Fernando es un profesor también.
4 Tay tikneki?
Yey awakat, nawi pula wan makwil tumat.
p. 28 · See in the dictionary: nawi
Translation (Spanish)
Tres aguacates, cuatro plátanos y cinco tomates.
7 Tay horaj timuketza?
Taja titekiti mujmusta? — Eje, naja nitekiti mujmusta.
p. 35 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
¿Tú trabajas todos los días? — Sí, yo trabajo todos los días.
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj.
p. 35 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj. Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.
¿A qué hora sales? — Salgo a las seis. Llego a las siete, y trabajo hasta mediodía.
Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.
p. 35 · See in the dictionary: tajku, tajkutunal, tunal
Translation (Spanish)
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj. Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.
¿A qué hora sales? — Salgo a las seis. Llego a las siete, y trabajo hasta mediodía.
Tay horaj tikuchi ka tayua? — Nitakwa chikwey horaj wan nimuteka chiknawi horaj, pal nimuketza peyna.
p. 35 · See in the dictionary: chiknawi, peyna
Translation (Spanish)
¿A qué hora te duermes por la noche? — Como a las ocho y me acuesto a las nueve, para levantarme temprano.
8 Nikpia se mistun
Tay kimana uni lamatzin?
p. 38 · See in the dictionary: mana
Translation (Spanish)
¿Qué cuece esa anciana?
Yaja kimana et.
p. 38 · See in the dictionary: mana
Translation (Spanish)
Ella cuece frijoles.
Yaja te mayana.
p. 38 · See in the dictionary: mayana
Translation (Spanish)
Él no tiene hambre.
Naja nikishmati.
p. 39 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Yo lo conozco.
Anka chiknawi o majtakti.
p. 39 · See in the dictionary: chiknawi
Translation (Spanish)
Quizá nueve o diez.
9 Tay tikchiwa?
Yek tunal!
p. 41 · See in the dictionary: tunal
Translation (Spanish)
¡Buen día!
Yek tunal!
p. 41 · See in the dictionary: tunal
Translation (Spanish)
¡Buen día!
Nikchiwa tamal wan nikmana et.
p. 41 · See in the dictionary: mana
Translation (Spanish)
Hago tortillas y cuezo frijoles.
Nikmana ne et tik se kumit, wan niktalia ne kumit pak ne tit.
p. 41 · See in the dictionary: mana
Translation (Spanish)
Cuezo los frijoles en una olla, y pongo la olla encima del fuego.
Mukwepa tajkutunal pal takwa.
p. 41 · See in the dictionary: tajku, tajkutunal, tunal
Translation (Spanish)
Regresa a mediodía para comer.
10 Tay tikwa?
Naja nimumachtia ka tapuyawa wan nitekiti ka teutak.
p. 44 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Yo estudio por la mañana y trabajo por la tarde.
Nimukwepa tajkutunal wan nitakwa.
p. 44 · See in the dictionary: tajku, tajkutunal, tunal
Translation (Spanish)
Regreso a mediodía y como.
11 Shisa!
Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa.
p. 46 · See in the dictionary: peyna
Translation (Spanish)
Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”
La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”
Ne inan kinutza pal muketza.
p. 46 · See in the dictionary: nan
Translation (Spanish)
Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”
La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”
Yaja ina: “Shisa!
p. 46 · See in the dictionary: ina
Translation (Spanish)
Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”
La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”
“Taja tisa?” ina ne inan.
p. 46 · See in the dictionary: ina, nan
Translation (Spanish)
“¿Te despertás?” dice su madre.
“Eje, ashan nisa wan nimuketza,” ina ne siwapiltzin.
p. 46 · See in the dictionary: ina
Translation (Spanish)
“Sí, ahora me despierto y me levanto,” dice la niña.
“Tay tina?”
p. 46 · See in the dictionary: ina
Translation (Spanish)
“¿Qué decís?”
“Nina ka nimuketza, nunan.”
p. 46 · See in the dictionary: ina, nan
Translation (Spanish)
“Digo que me levanto, mamá.”
“Ashan shikwa tamal wan shikuni cafe,” ina ne inan.
p. 46 · See in the dictionary: ina, nan
Translation (Spanish)
“Hoy comé tortillas y bebé café,” dice su madre.
“Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.
p. 46 · See in the dictionary: ina, mayana, nan
Translation (Spanish)
“Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.
“Shikita nuikaw, yaja kuchi!” ina ne siwapiltzin.
p. 46 · See in the dictionary: ina
Translation (Spanish)
“¡Mire mi hermano, él duerme!” dice la niña.
“Nikita ka kuchi, pero yaja chikitik!” ina ne inan.
p. 46 · See in the dictionary: ina, nan
Translation (Spanish)
“¡Veo que duerme, pero él es pequeño!” dice su madre.
13 Chilkwachtzin
Nunoya, ne munajnakas wejwey!
p. 53 · See in the dictionary: nakas
Translation (Spanish)
Abuela, ¡sus orejas son grandes!
Nusan wejwey pal nimetzita yek! ina ne kuyut.
p. 53 · See in the dictionary: ina
Translation (Spanish)
También son grandes para te vea bien! dice el coyote.
Nunoya, ina Chilkwachtzin, wejweyak ne mumajmajkul!
p. 53 · See in the dictionary: ina
Translation (Spanish)
Abuela, dice Caperucita Roja, ¡qué largos son sus brazos!
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut.
p. 53 · See in the dictionary: ina, napalua
Translation (Spanish)
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!
Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!
Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!
p. 53 · See in the dictionary: napalua
Translation (Spanish)
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!
Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!
Nunoya, sujsul patawak ne muten! ina Chilkwachtzin.
p. 53 · See in the dictionary: ina
Translation (Spanish)
Abuela, ¡qué ancha es su boca! dice Caperucita Roja.
Kia, ne nuten patawak pal naja nimetzkwa!
p. 53 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Sí, mi boca es ancha para que yo te coma!
14 Tinemit tik Witzapan
15 Antaketzat Nawat?
Antaketzat Nawat tik anmutechan?
p. 59 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
¿Ustedes hablan náhuat en su pueblo?
Muchi ne kujkunet mumachtiat Nawat tik anmutajtamachtiluyan?
p. 59 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
¿Todos los niños aprenden náhuat en las escuelas de ustedes?
Nusan ankipiat tajtamachtiluyan kan mumachtiat Nawat?
p. 59 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
Wan anmejemet? Nusan ankipiat tajtamachtiluyan kan mumachtiat Nawat?
¿Y ustedes? También tienen escuelas donde aprenden náhuat?
17 Taika tichuka?
Anka kukuya o mayana.
p. 63 · See in the dictionary: mayana
Translation (Spanish)
Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.
¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.
Naja nina ka sekmiki.
p. 63 · See in the dictionary: naja, ina
Translation (Spanish)
Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.
¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.
Naja te nikukuya.
p. 63 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”
— No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.
“Ka tayua naja sujsul nimajmawi ika kunyua.”
p. 63 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— En la noche tengo mucho miedo porque está oscuro.
“Maka shimajmawi, nukunew, naja ninemi muwan!”
p. 63 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— ¡No tengas miedo, mi niño, yo estoy contigo!
18 Kan minaya?
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya.
p. 66
Translation (Spanish)
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?
Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?
Kan minaya ashan?
p. 66
Translation (Spanish)
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?
Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?
19 Te nikajsi nuamatzin
Naja niktemua wan te nikajsi.
p. 68 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Yo lo busco, pero no lo encuentro.
Kan tikana senpa?
p. 68
Translation (Spanish)
¿Dónde lo guardas!
Nikana senpa tik ne nukustalchin.
p. 68 · See in the dictionary: ana
Translation (Spanish)
Lo guardo siempre en mi mochila.
20 Shu shikua se amatzin!
Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
p. 70 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia...
p. 70 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.
Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.
Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj.
p. 70
Translation (Spanish)
Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj. Shu ka ne!
Venden cuadernos en esa tienda. Ve ahí.
22 Tiwitz nuwan?
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin.
p. 76 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin. Tiwitz nuwan?
Yo voy a la tienda a comprar un cuaderno. ¿Vienes conmigo?
Nemi pal ninaka iwan.
p. 76
Translation (Spanish)
Ka ne nuikaw nemi nuchan. Nemi pal ninaka iwan.
Porque está mi hermanito en casa. Tengo que quedarme con él.
Naja nikmati!
p. 76 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
Naja nikmati! Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj. Tikneki?
¡Yo sé! Podemos ir a tu casa primero, y luego tu hermano puede venir con nosotros a la tienda.
23 Kanka yawi?
Kinamakat ajamatzin tik ne tiendaj?
p. 79
Translation (Spanish)
¿En la tienda venden lápices?
Kinamakat.
p. 79
Translation (Spanish)
Sí.
24 Tik ne tiankis (1)
Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis.
p. 81
Translation (Spanish)
Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis. Paula kinutza, wan kitajtani keski ipatiw ne pula.
Una mujer se pone a vender aguacates y plátanos en el mercado. Paula le habla, le pregunta cuánto valen los plátanos.
— Yek tunal!
p. 81 · See in the dictionary: tunal
Translation (Spanish)
— Yek tunal! Ka keski nemi ne pula?
— ¡Buen día! ¿A cuánto están los plátanos?
— Majtakti pula ka se dolar — kilwia ne tanamakani.
p. 81 · See in the dictionary: tanamakani
Translation (Spanish)
— Diez plátanos por un dólar — le dice la vendedora.
— Baj, nemi yek — ina Paula.
p. 81 · See in the dictionary: ina
Translation (Spanish)
— Vaya, está bien — dice Paula.
Nikpia ajajwiak tumat... — kilwia ne tanamakani.
p. 81 · See in the dictionary: tanamakani
Translation (Spanish)
— Tikneki nusan awakat? Nikpia ajajwiak tumat... — kilwia ne tanamakani.
— ¿Quiere también aguacates? Tengo ricos tomates... — le dice la vendedora.
Paula kitashtawia ne tanamakani.
p. 81 · See in the dictionary: tanamakani
Translation (Spanish)
Paula kitashtawia ne tanamakani. Kinekiuk ne chil wan ne cafe. Yawia kitemua...
Paula le paga a la vendedora. Todavía falta el chile y el café. Ya va a buscarlo...
25 Tik ne tiankis (2)
Yaja kitajtanilia se tanamakani:
p. 84 · See in the dictionary: tanamakani
Translation (Spanish)
Paula kitemua chijchil tik ne tiankis wan te kiajsi. Yaja kitajtanilia se tanamakani:
Paula busca chiles en el mercado y no encuentra. Ella le pregunta a una vendedora:.
— Taja tiknamaka chil?
p. 84
Translation (Spanish)
— ¿Usted vende chile?
— Baj, padiush — ina Paula.
p. 84 · See in the dictionary: ina
Translation (Spanish)
— Vaya, gracias — dice Paula.
Kwakuni yawi kitajtanilia ne ukse tanamakani:
p. 84 · See in the dictionary: tanamakani
Translation (Spanish)
Entonces va y le pregunta a otra vendedora:
— Yek tunal, taja tikpia chil?
p. 84 · See in the dictionary: tunal
Translation (Spanish)
— Buen día, ¿usted tiene chile?
— Kia nikpia — ina ne tanamakani. — Nikpia shushuknaj chil wan nusan nikpia chiltik su tikneki.
p. 84 · See in the dictionary: ina, shushuik, tanamakani
Translation (Spanish)
— Sí tengo — dice ella. — Tengo chile verde y también tengo rojo si quiere.
— Shinechmaka nawi shushuknaj.
p. 84 · See in the dictionary: nawi, shushuik
Translation (Spanish)
— Deme cuatro verdes.
Ashan nemi pal tamana.
p. 84 · See in the dictionary: mana
26 Tik ne shajkal
Ne tijtijlan nusan tamakat tejteksisti pal tikwat wan pal tiknamakat.
p. 86
Translation (Spanish)
— Te. Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat. Ne tujtuchti kenha. Ne tijtijlan nusan tamakat tejteksisti pal tikwat wan pal tiknamakat. Ne pejpelu tajpiat ne shajkal.
— No. Las gallinas y los verdos están para comer. Los conejos lo mismo. Las gallinas también dan huevos para comer y para vender. Los perros sólo vigilan el rancho.
27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan
— Tiweli titaketza Nawat?
p. 88 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— ¿Puedes hablar náhuat?
— Ne Nawat mukaki ka muchan?
p. 88 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— ¿El náhuat se oye en tu casa?
Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!
p. 88 · See in the dictionary: ina, nan
Translation (Spanish)
— Nunoya wan nutatanoy welit taketzat. Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!
— Mi abuela y mi abuelo pueden hablar bien. ¡Mi madre dice que no puede, pero puede!
Naja nusan niaw nimumachtia.
p. 88 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Mumachtiat tik ne tamachtiluyan. Naja nusan niaw nimumachtia.
— Aprenden en la escuela. Yo también voy a aprender.
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan.
p. 88 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan. Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
— Quiero aprender porque el náhuat es la lengua de los antepasados, de nuestra tierra y de mi pueblo. También, quiero aprender para los niños...
— Kujkunet, ankinekit mumachtiat Nawat?
p. 88 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— Niños, ustedes quieren aprender náhuat?
— Wan ika ne Nawat yektzin!
p. 88 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— ¡El náhuat es lindo!
28 Keman tiaw timukwepa?
— Tiaw tikisa peyna?
p. 92 · See in the dictionary: peyna
Translation (Spanish)
— ¿Entonces vas a salir temprano?
— Niaw nikisa peyna.
p. 92 · See in the dictionary: peyna
Translation (Spanish)
— Niaw nikisa peyna. Niasneki ka Sentzunat tik ne tawikani.
— Así es, voy a ir a Sonsonate en el autobús.
Niasneki ka Sentzunat tik ne tawikani.
p. 92 · See in the dictionary: Sentzunat
Translation (Spanish)
— Niaw nikisa peyna. Niasneki ka Sentzunat tik ne tawikani.
— Así es, voy a ir a Sonsonate en el autobús.
— Niaw nimukwepa tajkutunal.
p. 92 · See in the dictionary: tajku, tajkutunal, tunal
Translation (Spanish)
— Regresaré a mediodía.
29 Tiweli tiaw tiktajtanilia
— Naja nikneki niaw nitaketza iwan ne tamachtiani Francisco.
p. 94 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Quiero ir a hablar con el maestro Francisco.
— Ika yaja nechilwij ka musta te yawi naka ka ichan.
p. 94
Translation (Spanish)
— Porque él me dijo que mañana no se va a quedar en casa.
— Ka Sentzunat.
p. 94 · See in the dictionary: Sentzunat
Translation (Spanish)
— A Sonsonate.
Pero yawi mukwepa ka tajkutunal.
p. 94 · See in the dictionary: tajku, tajkutunal, tunal
Translation (Spanish)
— Te nikmati, te nechilwij. Pero yawi mukwepa ka tajkutunal. Tiweli tiaw tiktajtanilia ka teutak.
— No sé, no me dijo. Pero regresará a mediodía. Puedes ir a preguntarle en la tarde.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Yek tunal, siwapiltzin!
p. 95 · See in the dictionary: tunal
Translation (Spanish)
— ¡Buen día, muchachita!
— Yek tunal, tajtzin Kuyut!
p. 95 · See in the dictionary: tunal
Translation (Spanish)
— ¡Buen día, señor Coyote!
— Naja nikwika ichan nunoya, tajtzin, ika yaja kukuya.
p. 95 · See in the dictionary: naja
Translation (Spanish)
— Lo llevo a casa de mi abuela, señor, porque ella está enferma.
Niasneki nusel, ken nechtuktij ne nunan.
p. 95 · See in the dictionary: nan
Translation (Spanish)
— Padiush, tajtzin Kuyut. Niasneki nusel, ken nechtuktij ne nunan.
— Gracias, señor Coyote. Iré sola, como me mandó mi madre.
— Tay metzilwij ne munan?
p. 95 · See in the dictionary: nan
Translation (Spanish)
— ¿Qué te dijo tu madre?
31 Nikelnamiki nutechan
Sentences 1–100 of 285 · Next
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).