Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts
103 occurrences · Clear
King, Timumachtikan! (2011)
103 occurrences
3 Ini ne tamachtiani
4 Tay tikneki?
Shinechmaka se awakat.
p. 27 · See in the dictionary: awakat
Translation (Spanish)
Deme un aguacate.
Sema pula wan awakat.
p. 27 · See in the dictionary: awakat
Translation (Spanish)
Sólo plátano y aguacate.
Nikneki ajawakat, pujpula wan tujtumat.
p. 28 · See in the dictionary: awakat
Translation (Spanish)
Quiero aguacates, plátanos y tomates.
Yey awakat, nawi pula wan makwil tumat.
p. 28 · See in the dictionary: awakat
Translation (Spanish)
Tres aguacates, cuatro plátanos y cinco tomates.
Semaya tujtumat, ajawakat wan pujpula.
p. 28 · See in the dictionary: awakat
Translation (Spanish)
Sólo tomates,aguacates y plátanos.
8 Nikpia se mistun
Anka chiknawi o majtakti.
p. 39 · See in the dictionary: anka
Translation (Spanish)
Quizá nueve o diez.
9 Tay tikchiwa?
11 Shisa!
“Eje, ashan nisa wan nimuketza,” ina ne siwapiltzin.
p. 46 · See in the dictionary: ashan
Translation (Spanish)
“Sí, ahora me despierto y me levanto,” dice la niña.
“Ashan shikwa tamal wan shikuni cafe,” ina ne inan.
p. 46 · See in the dictionary: ashan
Translation (Spanish)
“Hoy comé tortillas y bebé café,” dice su madre.
12 Ken ne mupelu?
Ne nupelu itukay Awil.
p. 49
Translation (Spanish)
Mi perro se llama Awil.
Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan.
p. 51 · See in the dictionary: apan
Translation (Spanish)
Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.
En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.
14 Tinemit tik Witzapan
15 Antaketzat Nawat?
Antaketzat Nawat tik anmutechan?
p. 59 · See in the dictionary: techan, taketza
Translation (Spanish)
¿Ustedes hablan náhuat en su pueblo?
Muchi ne kujkunet mumachtiat Nawat tik anmutajtamachtiluyan?
p. 59
Translation (Spanish)
¿Todos los niños aprenden náhuat en las escuelas de ustedes?
Wan anmejemet?
p. 59 · See in the dictionary: anmejemet
Translation (Spanish)
Wan anmejemet? Nusan ankipiat tajtamachtiluyan kan mumachtiat Nawat?
¿Y ustedes? También tienen escuelas donde aprenden náhuat?
Nusan ankipiat tajtamachtiluyan kan mumachtiat Nawat?
p. 59 · See in the dictionary: pia
Translation (Spanish)
Wan anmejemet? Nusan ankipiat tajtamachtiluyan kan mumachtiat Nawat?
¿Y ustedes? También tienen escuelas donde aprenden náhuat?
16 Miak o chiupi?
17 Taika tichuka?
Anka kukuya o mayana.
p. 63 · See in the dictionary: anka
Translation (Spanish)
Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.
¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.
18 Kan minaya?
Kan minaya ashan?
p. 66 · See in the dictionary: ashan
Translation (Spanish)
Ne tupelu mawiltia, mutalua wan minaya. Kan minaya ashan?
Nuestro perro juega, corre y se esconde. ¿Dónde se esconde ahora?
20 Shu shikua se amatzin!
Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
p. 70
Translation (Spanish)
Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia...
p. 70 · See in the dictionary: ashan
Translation (Spanish)
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.
Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.
Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan.
p. 70
Translation (Spanish)
Timuneki se amatzin pal titajkwilua tik ne tamachtiluyan. Shu shikua se!
Necesitas un cuaderno para escribir en la escuela. Ve a comprar uno.
Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj.
p. 70
Translation (Spanish)
Kinamakat ajamatzin tik uni tiendaj. Shu ka ne!
Venden cuadernos en esa tienda. Ve ahí.
21 Te niweli nitajkwilua
Wan ashan kanka tiaw?
p. 74 · See in the dictionary: ashan
Translation (Spanish)
Shiktapu ne muamatzin wan shitajkwilu... Wan ashan kanka tiaw?
Abre tu cuaderno y escribe... ¿Y ahora a dónde vas?
Niaw nikua se yankwik amatzin.
p. 74
Translation (Spanish)
Voy a comprar un nuevo cuaderno.
Ashan shikwi ini iswat wan shitajkwilu ken muchi.
p. 74 · See in the dictionary: ashan
Translation (Spanish)
Tiweli tiaw tikua se nemanha. Ashan shikwi ini iswat wan shitajkwilu ken muchi.
Puedes ir a comprar uno luego. Ahora toma esta hoja y escribe como todos.
Ashan tiweli tikwi ne nupal.
p. 74 · See in the dictionary: ashan
Translation (Spanish)
Ashan tiweli tikwi ne nupal. Tiweli tiktemua ne mupal nemanha.
Ahora puedes usar el mío. Puedes buscar el tuyo luego.
22 Tiwitz nuwan?
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin.
p. 76
Translation (Spanish)
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin. Tiwitz nuwan?
Yo voy a la tienda a comprar un cuaderno. ¿Vienes conmigo?
Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj.
p. 76 · See in the dictionary: achtu
Translation (Spanish)
Naja nikmati! Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj. Tikneki?
¡Yo sé! Podemos ir a tu casa primero, y luego tu hermano puede venir con nosotros a la tienda.
23 Kanka yawi?
Yaja yawi ka tiendaj kikua se yankwik amatzin.
p. 79
Translation (Spanish)
Va a la tienda a comprar un nuevo lápiz.
Taika muneki se yankwik amatzin?
p. 79
Translation (Spanish)
¿Por qué necesita un nuevo lápiz?
Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin.
p. 79 · See in the dictionary: ashan
Translation (Spanish)
Ika nemi pal tajkwilua. Ashan te weli tajkwilua ika te kiajsi ne iamatzin. Kitemua kitemua wan te kiajsi.
Porque tiene que escribir en su cuaderno. Ahora no puede escribir porque no encuentra su lápiz. Busca y busca pero no lo encuentra.
Kinamakat ajamatzin tik ne tiendaj?
p. 79
Translation (Spanish)
¿En la tienda venden lápices?
24 Tik ne tiankis (1)
Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe.
p. 81 · See in the dictionary: awakat
Translation (Spanish)
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis.
p. 81 · See in the dictionary: awakat
Translation (Spanish)
Se siwat mutalia kinamaka awakat wan pula tik ne tiankis. Paula kinutza, wan kitajtani keski ipatiw ne pula.
Una mujer se pone a vender aguacates y plátanos en el mercado. Paula le habla, le pregunta cuánto valen los plátanos.
— Tikneki nusan awakat?
p. 81 · See in the dictionary: awakat
Translation (Spanish)
— Tikneki nusan awakat? Nikpia ajajwiak tumat... — kilwia ne tanamakani.
— ¿Quiere también aguacates? Tengo ricos tomates... — le dice la vendedora.
Nikpia ajajwiak tumat... — kilwia ne tanamakani.
p. 81 · See in the dictionary: ajwiak
Translation (Spanish)
— Tikneki nusan awakat? Nikpia ajajwiak tumat... — kilwia ne tanamakani.
— ¿Quiere también aguacates? Tengo ricos tomates... — le dice la vendedora.
— Keski ipatiw ne ajawakat? — kilwia Paula.
p. 81 · See in the dictionary: awakat
Translation (Spanish)
— ¿Cuánto valen los aguacates? — le dice Paula.
25 Tik ne tiankis (2)
Ashan nemi pal tamana.
p. 84 · See in the dictionary: ashan
27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan
— Kujkunet, ankinekit mumachtiat Nawat?
p. 88
Translation (Spanish)
— Niños, ustedes quieren aprender náhuat?
28 Keman tiaw timukwepa?
— Ken senpa, niaw nimuketza kwak tanesi: makwil horaj, anka makwil wan tajku.
p. 92 · See in the dictionary: anka
Translation (Spanish)
— Como siempre me levantaré al amanecer: a las cinco, tal vez las cinco y media.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti.
p. 95
Translation (Spanish)
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti. Niawa tel!
— Ella me dijo que no puedo hablar con nadie en el camino. Ya me voy pues!
31 Nikelnamiki nutechan
Pero ashan tea welit taketzat muchi.
p. 97 · See in the dictionary: ashan
Translation (Spanish)
— Tejkia tay titakaktuk. Pero ashan tea welit taketzat muchi. Tik tutechan tikelkawat ne itaketzalis ne tunoywan.
— Es verdad lo que has oído. Pero ahora ya no pueden hablar muchos. En nuestro pueblo olvidamos la lengua de nuestros abuelos.
33 Sujsul nipakiskia
— Kipia se yektzin apan.
p. 103 · See in the dictionary: apan
Translation (Spanish)
— Tiene un bonito río.
— Ijkiuni annemit yek?
p. 103 · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
— ¿Así están bien?
— Kunij, an muchi nemi kenha ken katka?
p. 103 · See in the dictionary: ana, ashan
Translation (Spanish)
— ¿Entonces, hoy todo está igual que antes?
An miak kipatatiwit ikwajkwach wan tea kinekit taketzat Nawat, o kielkawtiwit.
p. 103 · See in the dictionary: ana, ashan
Translation (Spanish)
— Te muchi. An miak kipatatiwit ikwajkwach wan tea kinekit taketzat Nawat, o kielkawtiwit.
— No todo. Hoy muchos han cambiado su vestimenta y ya no quieren hablar náhuat, o lo han olvidado.
— Nikmati, wan yajika naja niknekiskia nimumachtia yek ne Nawataketzalis wan nisentekiti anmuwan pal tikpalewiat ne yektzin taketzalis ipal ne anmutechan, pal te keman muelkawa.
p. 103 · See in the dictionary: techan, wan
Translation (Spanish)
— Yo sé, y por eso yo quisiera aprender bien la lengua náhuat y trabajar con ustedes para que apoyemos la hermosa lengua de su pueblo, para que nunca se olvide.
35 Te niajki nitekiti
Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa.
p. 107 · See in the dictionary: asi
Translation (Spanish)
Ijkiuni nipanuk hasta ne teutak. Kwakuni ajsik ka nuchan se nukunpa. Yaja walaj pal kita su ninemi yek, ika kimatki ka te niajsik nitekiti.
Así pasé hasta la tarde. Entonces llegó a mi casa un amigo [o una amiga]. Él vino para ver si estaba bien, porque supo que no llegué a trabajar.
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik.
p. 107 · See in the dictionary: at
Translation (Spanish)
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.
Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
Ashan niasneki ichan nunoya.
p. 110 · See in the dictionary: ashan
Translation (Spanish)
— Tinemit sabadoj. Te nikpia tamachtiluyan! Ashan niasneki ichan nunoya.
— Hoy es sábado. ¡No tengo escuela! Hoy iré a casa de mi abuela
Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
p. 110 · See in the dictionary: asi
Translation (Spanish)
Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.
Kwak ajsik ishpan ne kal, kinutzki.
p. 110 · See in the dictionary: asi
Translation (Spanish)
Cuando llegó delante de la casa, llamó:
Shimutali, niaw nimetzmaka atul iwan elut.
p. 110
Translation (Spanish)
— Nemi yek. Shimutali, niaw nimetzmaka atul iwan elut. Tikneki?
— Está bien. Siéntate, te voy a dar atol con elote. ¿Quieres?
— Ashan shinechilwi tay tikchijki yalua — inak ne lamatzin...
p. 110 · See in the dictionary: ashan
Translation (Spanish)
— Ahora cuéntame lo que hicista ayer — dijo la anciana...
Pero ashanchin niaw nikekchiwa ne kal.
p. 111
Translation (Spanish)
—Nikneki ma shiktakwika uni takwikalis pal nikaki. Pero ashanchin niaw nikekchiwa ne kal.
— Luego quiero que cantes esa canción para escucharla. Ahora voy a arreglar la casa.
37 Taika te tiwalaj?
Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.
p. 113 · See in the dictionary: ajwiak
Translation (Spanish)
— Nikwaj inakayu tijlan. Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.
— Comí carne de gallina. Todos comimos bien y era muy sabroso.
— Tay horaj anwalajket ka teutak?
p. 113
Translation (Spanish)
— ¿A qué hora vinieron en la tarde?
39 Niweli nimetzmachtia!
— Ashan!
p. 117 · See in the dictionary: ashan
Translation (Spanish)
— Ashan! Naja tea niu-nitaketza muwan tik Castillaj, semaya tik Nawat.
— ¡Ahora! Ya no voy a hablar contigo en español, sólo en náhuat.
— Sujsul nipaki ka anmumachtiat Nawat tik ne tamachtiluyan.
p. 117
Translation (Spanish)
— Sujsul nipaki ka anmumachtiat Nawat tik ne tamachtiluyan. Yek ma shimumachtikan tik ne tamachtiluyan wan ka anmuchan.
— Me alegra mucho que ustedes aprendan náhuat en la escuela. Es bueno que aprendan en la escuela y en casa..
Yek ma shimumachtikan tik ne tamachtiluyan wan ka anmuchan.
p. 117
Translation (Spanish)
— Sujsul nipaki ka anmumachtiat Nawat tik ne tamachtiluyan. Yek ma shimumachtikan tik ne tamachtiluyan wan ka anmuchan.
— Me alegra mucho que ustedes aprendan náhuat en la escuela. Es bueno que aprendan en la escuela y en casa..
40 Tay metzilwij ma shikchiwa?
— Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin.
p. 120
Translation (Spanish)
— Shikana yek, maka shikajkawa ma aka metzishtili ne mutumin. Tikmati tay muneki?
— Guardalo bien, no dejés que nadie te quite tu dinero. ¿Sabés lo que necesitás?
Tinemit pal titajkwiluat ashan pal tiwelit tikwikat ne tutekiw ka tamachtiluyan musta.
p. 120 · See in the dictionary: ashan
Translation (Spanish)
— Techtuktij ma titajkwilukan. Tinemit pal titajkwiluat ashan pal tiwelit tikwikat ne tutekiw ka tamachtiluyan musta.
— Escribir. Tenemos que escribir ahora para que podamos llevar nuestro trabajo a la escuela mañana.
Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
p. 120 · See in the dictionary: ashan
Translation (Spanish)
— Nemi yek. Su te metzajkawa munoya ma shikisa ashan, tiwelit tipashaluat ukse tunal.
— Está bueno. Si tu abuela no te deja salir hoy, podemos pasear otro día.
42 Nikinmachtia tay nimumachtia
44 Se yualu
— Sema se, yaja ne achtu.
p. 132 · See in the dictionary: achtu
Su niajsi, niaw nalwika atata pal tikunit chiupichin.
p. 132
45 Nitachia iwan ne nujnuish
— Ashan niaw nimetzilwia.
p. 134 · See in the dictionary: ashan
— Taja titachia iwan ne achtuish.
p. 134
46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!
47 Maka shikilwi!
Achtu kwak tiajsit ne, tinemit pal tiktaliat ne tumesaj.
p. 138 · See in the dictionary: achtu
48 Nikneki ma shiwikikan nuwan
— Carlita, — nechilwij ne nunan, — ashan niu-nimetzwika ka tiankis, ka nikneki ma shiwi nuwan pal tinechpalewia.
p. 140 · See in the dictionary: ashan
Ashan, shumet shiktalikan anmukwajkwach pal tikisat nemanha, wan tiawita!
p. 140 · See in the dictionary: ashan
Achtu tikishtijket muchi tay tikpiatuyat pal munamaka.
p. 140 · See in the dictionary: achtu
— Ashan shiwikikan.
p. 140 · See in the dictionary: ashan
Nikneki ma shiktali muchi ijpak ne mesaj: ne pula, ne chil, ne kamuj, ne ayut, ne eshut, ne lala wan ne tzaput.
p. 140 · See in the dictionary: ayu
Shalwikakan pal titakwat wan tikunit achtu ka muchi ne siwatket ajsit takuat.
p. 140 · See in the dictionary: achtu
49 Nugustoj niaw ka tiankis
Kwak niaw, nikchiwa aprovechar pal nimumachtia muchi tay panutuk.
p. 141
Naja ninaskia ka anka kia!
p. 141 · See in the dictionary: anka
Wan kwak kichiwa suceder se tik ne techan wan kipiat sejse pal kichiwat contar, muchiwat alegrar sujsul.
p. 141
Melka ne chachalaka te kipia ipatiw, yaja nusan ajwiak!
p. 141 · See in the dictionary: ajwiak
50 Tamachtiani Alejandro
Yaja itukay Tajtzin Alejandro, wan nusan tikilwiat katka Tamachtiani Alejandro.
p. 143
Nechtuktijket itech Tamachtiani Alejandro.
p. 143
Ashan kwak niktzakwa ne nujnuish, niweli nikita uni itamachtiluyan.
p. 143 · See in the dictionary: ashan
Naja wan ne nukunpawan timutaliat katka itech se mesaj tik itachialis ne Tajtzin Alejandro.
p. 143
Nusan kipiatuya se achtuish pal tachia yek.
p. 143
Tamachtiani Alejandro tea nemi tuwan.
p. 143
Mikik sujsul chulet ashan majtakti-se shiwit.
p. 143 · See in the dictionary: ashan
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).