Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos
424 ocurrencias · Borrar
King, Timumachtikan! (2011)
424 ocurrencias
4 Tay tikneki?
6 Tay kichiwat yejemet?
7 Tay horaj timuketza?
Taja titekiti mujmusta? — Eje, naja nitekiti mujmusta.
p. 35 · Ver en el diccionario: tekiti
Traducción
¿Tú trabajas todos los días? — Sí, yo trabajo todos los días.
Tay horaj timuketza ka tapuyawa? — Nimuketza makwil horaj o makwil horaj wan tajku.
p. 35 · Ver en el diccionario: ketza
Traducción
¿A qué hora te levantas por la mañana? — Me levanto a las cinco o a las cinco y media.
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj.
p. 35 · Ver en el diccionario: kisa
Traducción
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj. Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.
¿A qué hora sales? — Salgo a las seis. Llego a las siete, y trabajo hasta mediodía.
Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.
p. 35 · Ver en el diccionario: asi, tekiti
Traducción
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj. Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.
¿A qué hora sales? — Salgo a las seis. Llego a las siete, y trabajo hasta mediodía.
Tay horaj timukwepa ka teutak? — Nimukwepa makwil o chikwasen horaj.
p. 35 · Ver en el diccionario: kwepa, mukwepa
Traducción
¿A qué hora regresas por la tarde? — Regreso a las cinco o las seis.
Tay horaj tikuchi ka tayua? — Nitakwa chikwey horaj wan nimuteka chiknawi horaj, pal nimuketza peyna.
p. 35 · Ver en el diccionario: ketza, teka, takwa
Traducción
¿A qué hora te duermes por la noche? — Como a las ocho y me acuesto a las nueve, para levantarme temprano.
8 Nikpia se mistun
Naja nikishmati.
p. 39 · Ver en el diccionario: ishmati, mati
Traducción
Yo lo conozco.
Te nikmati.
p. 39 · Ver en el diccionario: mati
Traducción
No sé.
Nikpia.
p. 39 · Ver en el diccionario: pia
Traducción
Tengo.
Nikpia se mistun wan sejse tijlan, pero te nikpia pelu.
p. 39 · Ver en el diccionario: pia
Traducción
Tengo un gato y unas gallinas, pero no tengo perro.
9 Tay tikchiwa?
Ninemi yek, wan taja?
p. 41 · Ver en el diccionario: nemi
Traducción
Estoy bien, ¿y usted?
Nikchiwa tamal wan nikmana et.
p. 41 · Ver en el diccionario: chiwa, mana
Traducción
Hago tortillas y cuezo frijoles.
Nikchiwa ne tajtamal pak ne kumal.
p. 41 · Ver en el diccionario: chiwa
Traducción
Hago las tortillas encima del comal.
Nikmana ne et tik se kumit, wan niktalia ne kumit pak ne tit.
p. 41 · Ver en el diccionario: mana, talia
Traducción
Cuezo los frijoles en una olla, y pongo la olla encima del fuego.
10 Tay tikwa?
Naja nimumachtia ka tapuyawa wan nitekiti ka teutak.
p. 44 · Ver en el diccionario: machtia, tekiti
Traducción
Yo estudio por la mañana y trabajo por la tarde.
Niajsi chikume horaj.
p. 44 · Ver en el diccionario: asi
Traducción
Llego a las siete.
Nimukwepa tajkutunal wan nitakwa.
p. 44 · Ver en el diccionario: kwepa, mukwepa, takwa
Traducción
Regreso a mediodía y como.
Nikwa tamal iwan et.
p. 44 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
Como tortillas con frijoles.
Nikpalewia nuteku tik ne mil.
p. 44 · Ver en el diccionario: palewia
Traducción
Ayudo a mi padre en la milpa.
Nusan nimawiltia iwan nukunpawan.
p. 44 · Ver en el diccionario: mawiltia
Traducción
También juego con mis cheros.
11 Shisa!
“Eje, ashan nisa wan nimuketza,” ina ne siwapiltzin.
p. 46 · Ver en el diccionario: ketza, isa
Traducción
“Sí, ahora me despierto y me levanto,” dice la niña.
“Nina ka nimuketza, nunan.”
p. 46 · Ver en el diccionario: ketza, ina
Traducción
“Digo que me levanto, mamá.”
“Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.
p. 46 · Ver en el diccionario: neki, uni2, mayana
Traducción
“Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.
“Nikita ka kuchi, pero yaja chikitik!” ina ne inan.
p. 46 · Ver en el diccionario: ita
Traducción
“¡Veo que duerme, pero él es pequeño!” dice su madre.
12 Ken ne mupelu?
Nikpia.
p. 49 · Ver en el diccionario: pia
Traducción
Tengo.
Nikpia.
p. 51 · Ver en el diccionario: pia
Traducción
Nikpia. Nitekiti mujmusta tik ne numil.
Tengo. Trabajo en mi milpa todos los días.
Nitekiti mujmusta tik ne numil.
p. 51 · Ver en el diccionario: tekiti
Traducción
Nikpia. Nitekiti mujmusta tik ne numil.
Tengo. Trabajo en mi milpa todos los días.
13 Chilkwachtzin
Yejemet wejwey pal nimetzkaki yek, nuishwiu!
p. 53 · Ver en el diccionario: kaki
Traducción
¡Son grandes para que te oiga bien, nieta mía!
Nusan wejwey pal nimetzita yek! ina ne kuyut.
p. 53 · Ver en el diccionario: ita
Traducción
También son grandes para te vea bien! dice el coyote.
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut.
p. 53 · Ver en el diccionario: napalua
Traducción
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!
Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!
Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!
p. 53 · Ver en el diccionario: nikan, napalua
Traducción
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!
Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!
Kia, ne nuten patawak pal naja nimetzkwa!
p. 53 · Ver en el diccionario: kwa
Traducción
Sí, mi boca es ancha para que yo te coma!
14 Tinemit tik Witzapan
Naja ninemi tik Ijtzalku.
p. 56 · Ver en el diccionario: nemi
Traducción
Yo vivo en Izalco.
16 Miak o chiupi?
Te nikmati, pero tik ne wey tamachtiluyan nemit miak kunet, wan tik ne chikitik, nemit semaya chiupi.
p. 61 · Ver en el diccionario: mati
Traducción
No sé, pero en la escuela grande hay muchos niños, y en la pequeña, sólo hay pocos.
17 Taika tichuka?
Naja nina ka sekmiki.
p. 63 · Ver en el diccionario: ina
Traducción
Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.
¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun.
p. 63 · Ver en el diccionario: nian, nikan
Traducción
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”
— No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.
Naja te nikukuya.
p. 63 · Ver en el diccionario: kukuya
Traducción
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”
— No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.
Nichuka ika nimajmawi.”
p. 63
Traducción
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”
— No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.
“Ka tayua naja sujsul nimajmawi ika kunyua.”
p. 63
Traducción
— En la noche tengo mucho miedo porque está oscuro.
“Maka shimajmawi, nukunew, naja ninemi muwan!”
p. 63 · Ver en el diccionario: nemi
Traducción
— ¡No tengas miedo, mi niño, yo estoy contigo!
18 Kan minaya?
— Te nikmati.
p. 66 · Ver en el diccionario: mati
Traducción
— No sé.
Niktemua wan te nikajsi...
p. 66 · Ver en el diccionario: asi
Traducción
— Te. Niktemua wan te nikajsi...
— No. Lo busco y no lo encuentro...
Nikmati kan nemi.
p. 66 · Ver en el diccionario: mati
Traducción
Nikmati kan nemi. Shikita! Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!
Ahora sé dónde está. ¡Mira! ¡Juega con nuestro gato debajo de la mesa!
19 Te nikajsi nuamatzin
Ika te nikpia tay iwan.
p. 68 · Ver en el diccionario: pia
Traducción
Porque no tengo con qué.
Te niweli.
p. 68 · Ver en el diccionario: weli
Traducción
No puedo.
Ka te nikmati kan nemi nuamatzin.
p. 68 · Ver en el diccionario: mati
Traducción
Que no sé dónde está mi cuaderno.
Naja niktemua wan te nikajsi.
p. 68 · Ver en el diccionario: asi
Traducción
Yo lo busco, pero no lo encuentro.
Nikana senpa tik ne nukustalchin.
p. 68 · Ver en el diccionario: ana
Traducción
Lo guardo siempre en mi mochila.
Nikan nemi.
p. 68 · Ver en el diccionario: nikan
Traducción
Aquí está.
20 Shu shikua se amatzin!
Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
p. 70 · Ver en el diccionario: ita
Traducción
Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia...
p. 70 · Ver en el diccionario: tachia
Traducción
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.
Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.
Nikita ka inte nemi nikan.
p. 70 · Ver en el diccionario: nikan, ita
Traducción
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.
Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.
Nikmati!
p. 70 · Ver en el diccionario: mati
Traducción
Nikmati! Yajika te niweli nitajkwilua!
¡Lo sé, por eso no puedo escribir!
Yajika te niweli nitajkwilua!
p. 70 · Ver en el diccionario: weli
Traducción
Nikmati! Yajika te niweli nitajkwilua!
¡Lo sé, por eso no puedo escribir!
Kan niweli nikua?
p. 70 · Ver en el diccionario: kua, weli
Traducción
¿Dónde lo puedo comprar?
Inte nikmati.
p. 70 · Ver en el diccionario: mati
Traducción
Inte nikmati. Shu shitajtani tik ne tiendaj.
No sé. Ve a preguntar en la tienda.
21 Te niweli nitajkwilua
Niaw nikua se yankwik amatzin.
p. 74 · Ver en el diccionario: yawi, kua
Traducción
Voy a comprar un nuevo cuaderno.
Te niweli nitajkwilua.
p. 74 · Ver en el diccionario: weli
Traducción
No puedo escribir.
Ika te nikmati kan nemi ne nutisaw!
p. 74 · Ver en el diccionario: mati
Traducción
¡Porque no sé dónde está mi lápiz!
22 Tiwitz nuwan?
Niaw nuchan.
p. 76 · Ver en el diccionario: yawi
Traducción
Niaw nuchan. Wan taja?
Voy a casa. ¿Y tú?
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin.
p. 76 · Ver en el diccionario: yawi, kua
Traducción
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin. Tiwitz nuwan?
Yo voy a la tienda a comprar un cuaderno. ¿Vienes conmigo?
Te niweli niwitz muwan.
p. 76 · Ver en el diccionario: weli, witz
Traducción
No puedo venir contigo.
Nemi pal ninaka iwan.
p. 76
Traducción
Ka ne nuikaw nemi nuchan. Nemi pal ninaka iwan.
Porque está mi hermanito en casa. Tengo que quedarme con él.
Naja nikmati!
p. 76 · Ver en el diccionario: mati
Traducción
Naja nikmati! Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj. Tikneki?
¡Yo sé! Podemos ir a tu casa primero, y luego tu hermano puede venir con nosotros a la tienda.
23 Kanka yawi?
Te nikmati, yawi tajtani tik ne tiendaj.
p. 79 · Ver en el diccionario: mati
Traducción
No sé, va a preguntar en la tienda.
24 Tik ne tiankis (1)
Nikpia ajajwiak tumat... — kilwia ne tanamakani.
p. 81 · Ver en el diccionario: pia
Traducción
— Tikneki nusan awakat? Nikpia ajajwiak tumat... — kilwia ne tanamakani.
— ¿Quiere también aguacates? Tengo ricos tomates... — le dice la vendedora.
25 Tik ne tiankis (2)
— Tesu nikpia — kilwia yaja, — yajuni kipia.
p. 84 · Ver en el diccionario: pia
Traducción
— No tengo — le dice ella, — pero aquella tiene.
— Kia nikpia — ina ne tanamakani. — Nikpia shushuknaj chil wan nusan nikpia chiltik su tikneki.
p. 84 · Ver en el diccionario: pia
Traducción
— Sí tengo — dice ella. — Tengo chile verde y también tengo rojo si quiere.
26 Tik ne shajkal
27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan
— Niweli chiupichin.
p. 88 · Ver en el diccionario: weli
Traducción
— Niweli chiupichin. Nikneki nimumachtia.
— Puedo un poco. Quiero aprender.
Nikneki nimumachtia.
p. 88 · Ver en el diccionario: neki, machtia
Traducción
— Niweli chiupichin. Nikneki nimumachtia.
— Puedo un poco. Quiero aprender.
Naja nusan niaw nimumachtia.
p. 88 · Ver en el diccionario: yawi, machtia
Traducción
— Mumachtiat tik ne tamachtiluyan. Naja nusan niaw nimumachtia.
— Aprenden en la escuela. Yo también voy a aprender.
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan.
p. 88 · Ver en el diccionario: neki, machtia
Traducción
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan. Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
— Quiero aprender porque el náhuat es la lengua de los antepasados, de nuestra tierra y de mi pueblo. También, quiero aprender para los niños...
Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
p. 88 · Ver en el diccionario: neki, machtia
Traducción
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan. Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
— Quiero aprender porque el náhuat es la lengua de los antepasados, de nuestra tierra y de mi pueblo. También, quiero aprender para los niños...
28 Keman tiaw timukwepa?
— Musta niaw nikchiwa kenha ken nikchiwa mujmusta: niaw nitekiti.
p. 92 · Ver en el diccionario: yawi, chiwa, tekiti
Traducción
— Mañana voy a hacer lo mismo como hago todos los días: voy a trabajar.
— Ken senpa, niaw nimuketza kwak tanesi: makwil horaj, anka makwil wan tajku.
p. 92 · Ver en el diccionario: yawi, ketza
Traducción
— Como siempre me levantaré al amanecer: a las cinco, tal vez las cinco y media.
— Niaw nikisa peyna.
p. 92 · Ver en el diccionario: yawi, kisa
Traducción
— Niaw nikisa peyna. Niasneki ka Sentzunat tik ne tawikani.
— Así es, voy a ir a Sonsonate en el autobús.
Niasneki ka Sentzunat tik ne tawikani.
p. 92 · Ver en el diccionario: yawi
Traducción
— Niaw nikisa peyna. Niasneki ka Sentzunat tik ne tawikani.
— Así es, voy a ir a Sonsonate en el autobús.
— Niaw nimukwepa tajkutunal.
p. 92 · Ver en el diccionario: yawi, kwepa, mukwepa
Traducción
— Regresaré a mediodía.
Tiawit timuitat kwak nimukwepa.
p. 92 · Ver en el diccionario: kwepa, mukwepa
Traducción
— Yek. Tiawit timuitat kwak nimukwepa.
— Sí. Nos veremos cuando regrese.
— Niawa tel.
p. 92 · Ver en el diccionario: niawa, yawi
Traducción
— Ya me voy pues.
29 Tiweli tiaw tiktajtanilia
— Naja nikneki niaw nitaketza iwan ne tamachtiani Francisco.
p. 94 · Ver en el diccionario: yawi, neki, taketza
Traducción
— Quiero ir a hablar con el maestro Francisco.
— Pal niktajtanilia keman yawit welit witzet ne nukunpawan pal timawiltiat ka nuchan.
p. 94 · Ver en el diccionario: tajtani, tajtanilia
Traducción
— Para preguntarle cuándo podran venir mis amigos para que juguemos en mi casa.
— Te nikmati, te nechilwij.
p. 94 · Ver en el diccionario: mati
Traducción
— Te nikmati, te nechilwij. Pero yawi mukwepa ka tajkutunal. Tiweli tiaw tiktajtanilia ka teutak.
— No sé, no me dijo. Pero regresará a mediodía. Puedes ir a preguntarle en la tarde.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Naja nikwika ichan nunoya, tajtzin, ika yaja kukuya.
p. 95
Traducción
— Lo llevo a casa de mi abuela, señor, porque ella está enferma.
— Su tikneki, niweli niwitz muwan pal nimetzpalewia.
p. 95 · Ver en el diccionario: palewia, weli, witz
Traducción
— Si querés, puedo venir contigo para ayudarte.
Niasneki nusel, ken nechtuktij ne nunan.
p. 95 · Ver en el diccionario: yawi
Traducción
— Padiush, tajtzin Kuyut. Niasneki nusel, ken nechtuktij ne nunan.
— Gracias, señor Coyote. Iré sola, como me mandó mi madre.
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti.
p. 95 · Ver en el diccionario: taketza, weli
Traducción
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti. Niawa tel!
— Ella me dijo que no puedo hablar con nadie en el camino. Ya me voy pues!
Niawa tel!
p. 95 · Ver en el diccionario: niawa, yawi
Traducción
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti. Niawa tel!
— Ella me dijo que no puedo hablar con nadie en el camino. Ya me voy pues!
31 Nikelnamiki nutechan
— Tesu nina tatka.
p. 97 · Ver en el diccionario: ina
Traducción
— No digo nada.
— Ninemi nikelnamiki nutechan.
p. 97 · Ver en el diccionario: nemi
Traducción
— Ninemi nikelnamiki nutechan. Tikishmati?
— Me estoy acordando de mi pueblo. ¿Lo conoces?
— Te keman nikitztuk.
p. 97 · Ver en el diccionario: ita
Traducción
— Te keman nikitztuk. Inat ka miak welit taketzat Nawat ka ne.
— Nunca lo he visto. Dicen que mucha gente puede hablar náhuat allí.
— Naja te nikneki nikelkawa.
p. 97 · Ver en el diccionario: neki
Traducción
— Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
— ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.
Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka.
p. 97
Traducción
— Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
— ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.
Oraciones 1–100 de 262 · Siguientes
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).