Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960) · All texts
386 occurrences · Clear
Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)
386 occurrences
p. 47 · Nahuizalco
Majtakti uchpanwas.
p. 47 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Diez escobas
Kan nemi ne kunet?
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: kan, kua, talia
Translation (Spanish)
Dónde está el niño?
Kan tiyaw?
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: kan, kua, talia
Translation (Spanish)
Para dónde vas?
Kan tiwitz cho (sic)?
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: kan, kua, talia
Translation (Spanish)
De dónde vienes?
Ka techan.
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: techan
Translation (Spanish)
Para el pueblo
Ka kojtan.
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: kojtan
Translation (Spanish)
Para el monte
Ka nuchan.
p. 47 · Nahuizalco · See in the dictionary: chan
Translation (Spanish)
Para mi casa
p. 48 · Nahuizalco
Ume petat wan se chikiwit.
p. 48 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Dos esteras y un canasto
Ume ish wan yey kwakwacho.
p. 48 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Dos ojos y tres cuernos
Yey kalat wan nawi kukuat.
p. 48 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Tres sapos y cuatro culebras
Nawi tuchti wan yey ayutuch.
p. 48 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Cuatro conejos y tres armadillos
Nikpia yey petat yankwik.
p. 48 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Tengo tres esteras nuevas
p. 49 · Nahuizalco
Kanka nemi ne kimichinchin?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ka, kan
Translation (Spanish)
Dónde está el ratoncillo?
Kanka nemi ne wewet?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ka, kan
Translation (Spanish)
Dónde está el tambor?
Tikmati kanka nemi ne shunpe?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ka, kan
Translation (Spanish)
Sabes dónde está el sombrero?
Kanka nemi ne chikiwit?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ka, kan
Translation (Spanish)
Dónde están los canastos?
Kanka nemi ne siwaket wan ne kukunet?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: ka, kan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Dónde están las mujeres y los niños?
Keshki ayutuch nemi nikan?
p. 49 · Nahuizalco · See in the dictionary: nikan
Translation (Spanish)
Cuántos armadillos hay aquí?
Keshki papalumet tikitak patanit?
p. 49 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Cuántas mariposillas vió Ud. volar?
p. 51 · Nahuizalco
Tey ankichat anmejemet?
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: anmejemet
Translation (Spanish)
Qué están haciendo Uds.?
Tey ankichat?
p. 51 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Qué están haciendo?
Kan tiwitz?
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: kan, kua, talia
Translation (Spanish)
De dónde vienes?
Se kunet weli takwa, mutalua, chuka, kuchi wan temiki.
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Un niño puede comer, correr, llorar, dormir y soñar.
Se kunet inte weli patani, tiajwa wan tawawana.
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Un niño no puede volar, latir ni escarbar.
Yaja kipia ume ijikshi, ume iyak, ume tenshipal, ume ijishchin iwan ume kajkamachin.
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
El tiene dos pies, dos narices, dos labios, dos orejas y dos carrillitos
Se pelu weli tiajwa, takwa, tzikwini, tawawana, mutalua iwan kuchi.
p. 51 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Un perro puede latir, comer, saltar, rascar, correr y dormir.
p. 52 · Nahuizalco
Ume tijlan.
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: tijlan
Se tukat iwan ume kalat.
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Naja nikpia se nukuyanchin.
p. 52 · Nahuizalco
Naja nikpia yey shunpe, nawi sala iwan ume trunpu.
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Tey kikwa nukuyan?
p. 52 · Nahuizalco
Mukuyan kikwa tawial.
p. 52 · Nahuizalco
Kanka nemi ne tzatzaput, piltzin?
p. 52 · Nahuizalco · See in the dictionary: ka, kan
Translation (Spanish)
Dónde están los zapotes, muchacho?
p. 53 · Nahuizalco
Se tunantzin nemi kitzayana tulin.
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: nan, nantzin
Translation (Spanish)
Una señora está rajando junco.
Nemi ne nantzin tatzuma?
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: nan, nan2, nantzin
Translation (Spanish)
Está la señora cosiendo?
Nemi ne nunantzin kitzayana tulin?
p. 53 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Está la señora rajando junco?
Tey kicha ne tunantzin?
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: nan, nantzin
Translation (Spanish)
Qué está haciendo la señora?
Tzayana tulin, nutajtzin.
p. 53 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Rajando junco, señor.
Shua tel, iwan timukwepa musta.
p. 53 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Andate pues, y vuelve mañana.
p. 55 · Nahuizalco
Se siwatijlan iwan se ukichtijlan nemi tik ne kulal.
p. 55 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, tijlan
Translation (Spanish)
Una gallina y un gallo están en el corral.
Ne ume kitat ne inpilawanchichin.
p. 55 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Los dos ven sus hijuelos.
Ne tijlanchichin tatzupina talchi.
p. 55 · Nahuizalco · See in the dictionary: tijlan
Translation (Spanish)
Los pollitos están picoteando el suelo.
Kipia inyujmiyu ini tijlanchichin?
p. 55 · Nahuizalco · See in the dictionary: tijlan
Translation (Spanish)
Tienen plumas los pollitos?
Kipiat sesek ne tijlanchichin?
p. 55 · Nahuizalco · See in the dictionary: tijlan
Translation (Spanish)
Tienen frío los polluelitos?
p. 56 · Nahuizalco
Nu techan wey, kipiat miyak kal wan kalanchichin.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: techan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Ini tupalwan, yankwik iwan puliwik, achi tumin pal mucha.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Nemi pal mupia pal te shulewa ne tawipan kan te yek.
Iwan yaja te mucha yek tik tuish iwan weli tikukuyat.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Ne pukti, ne pulul, ne chijchal iwan tey kijtakua ne yek ishkalyu te yek.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Tikpiakan, tikpiakan, tikpiakan ne kajkal ka tejchiwtuk saya ka kichiwket.
p. 56 · Nahuizalco
Yaja ini ne nuchan.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: chan
Translation (Spanish)
Esta es mi casa.
Teku, nunan, nuweykawan iwan naja, tinemit ijtik yaja.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, nan
Translation (Spanish)
Papá, mamá, mis hermanos y yo vivimos en ella.
Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit. Iwan tejemet tinemit pal tikpalewiat; pal muchi tey kichat kanar tupal tejemet nusan.
Papá y mamá trabajan mucho para darnos lo que necesitamos. Y nosotros tenemos la obligación de ayudarles; porque todo lo que ellos tienen es también para nosotros.
Iwan tejemet tinemit pal tikpalewiat; pal muchi tey kichat kanar tupal tejemet nusan.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, nusan
Translation (Spanish)
Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit. Iwan tejemet tinemit pal tikpalewiat; pal muchi tey kichat kanar tupal tejemet nusan.
Papá y mamá trabajan mucho para darnos lo que necesitamos. Y nosotros tenemos la obligación de ayudarles; porque todo lo que ellos tienen es también para nosotros.
Nutajtzin teku nechilijtiwit, wan naja nikita, ka kinekit muchi ne miakawan, iwan kiuni kenhaya nemi pal tikchat tejemet ka imaku, ka kiuni kenha ne iteku nemi nusan ne inpilawan.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, nusan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
Translation (Spanish)
Mis señores padres me han dicho, y yo lo veo, que quieren mucho a su familia y eso debemos hacer (nosotros) con ellos, porque así como es el padre deben ser sus hijos.
Tikishmatuk yek imanha ka yek itzinu, yejyek imejmey, iwan ka ne kwawit isipalyu.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Está bien conocido desde hace mucho tiempo, que del buen tronco, buenas ramas y de tal árbol tal astilla.
Timuchakan yejyeket.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: chiwa
Translation (Spanish)
Timuchakan yejyeket. Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.
Seamos buenos y Dios nos pagará nuestros trabajos.
Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Timuchakan yejyeket. Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.
Seamos buenos y Dios nos pagará nuestros trabajos.
Ini inat iwan kichat ne kukunet weyatiwit iwan kimachtijtiwit ka yejyeket takamet.
p. 56 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Esto dicen y hacen los niños criados y enseñados por buenas personas.
p. 57 · Nahuizalco
Ken kalanchichin nemi ne kojtan, iwan ne kwajkwawyu taken shushuik iswayu (iswayuk), iwan pujpuputuka ka ishuchiu iwan miak pujpusha!
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, kojtan
Translation (Spanish)
Qué bonito está el campo con sus árboles vestidos de verdes hojas y olorosas flores de varios colores!
Ne ajat ijtik yaja nemi iwan yaja tzitzinaka ajachichin iwan mutatalua at, kishiniat tunalku ne patawak tujtulin, mijmil iwan seki mutukatuk tey titakwat pal ini iwan seseuk techan.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, techan
Translation (Spanish)
Los ríos que en él hay, con sus claras, abundantes y corredoras aguas, riegan en verano los extensos juncales, maizales y otros sembrados que sirven para el consumo de esta y otras poblaciones.
Ma' shitajtani iwan shitama' ka metztajtani.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, tajtani
Translation (Spanish)
No pidas y da cuando te pidan.
Ma' shiki, kia su-nte tikit takukulijtia iwan tikchaya desmerecer.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
No bebas, porque la bebida enferma y desmerece.
Ma' keman shimukwakwa, shikita ka uni ina te yek ka mumaku.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: keman
Translation (Spanish)
Nunca te enojes, ve que eso dice mal de ti.
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: nan, nan2, nian
Translation (Spanish)
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina. Shikiliti iwan tikitas ka yek.
No regañes al niño, porque él no sabe lo que hace, ni lo que dice. Enséñale y será bueno.
Shikiliti iwan tikitas ka yek.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina. Shikiliti iwan tikitas ka yek.
No regañes al niño, porque él no sabe lo que hace, ni lo que dice. Enséñale y será bueno.
Ma' shikuchi saya, ka patak kuchi kitalia etek ne iweyka iwan tachulejtia nemanha ka ini panu kicha.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, man
Translation (Spanish)
No duermas mucho, que el mucho dormir pone pesado el cuerpo y envejece pronto al que esto pasa haciendo.
Ma' shiki at shulewa, nan né tikasi nemi achi sin ke mutalua, nan shikpata, ke yejemet uni welit metzkukulijtia.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: nan, nan2, nian
Translation (Spanish)
No bebas agua sucia, ni de la que haya estado mucho sin correr ni cambiarse, que esas pueden enfermarte.
Ma' shikcha pensar inte yek, iwan tekiti yek, ini yek muchi.
p. 57 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
No pienses mal y trabaja bien, pues esto es todo.
p. 59 · Nahuizalco
Ke kalanchin papalut!
p. 59 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Ke kalanchin papalut! Ka welis kitzkiat!
Qué bonita mariposa! Quién pudiera cogerla!
Nechwelita ne pajpapalumet, ka kipiat kalanchichin ne inyajtapal, iwan ajawiya pushpusha.
p. 59 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Me gustan las mariposas, porque tienen bonitas alas y agradables colores.
Tikita ken patani pak ne shushuchit pal kichichit inekyu ne kipia iyulijtik.
p. 59 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Miras cómo vuelan de flor en flor para libar de ellas el néctar que dentro tienen?
Yejemet mansochichin.
p. 59 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
—Ellas son muy mansas.
Nemi miak clases papalumet, seki kisat patanit wan tunal, iwan seki tayua; iwan keman kitatukat, yajki wan inte weli muitzkiat, ka majmawi pal mikit ken tejemet.
p. 59 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, keman, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
Translation (Spanish)
Hay muchas clases de mariposas, unas que salen a volar de día y otras por la noche; pero cuando las persiguen, huyen y no se dejan coger, porque temen morir como nosotros.
p. 60 · Nahuizalco
Ini puvrechin pupuyut kitajtani limusna, ne mas yek ishnamik ipeluchin.
p. 60 · Nahuizalco · See in the dictionary: tajtani
Ne peluchin mutalia ijpak ne ijikshi ka ipan.
p. 60 · Nahuizalco
Kitajtani pal ne chulej.
p. 60 · Nahuizalco · See in the dictionary: tajtani
Shiktzakwa muish se ratujchin, iwan tikmatiskia.
p. 60 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Inte kitat nan ajku, nan kwajkwawit, nan ne kajkal, nan ne iishkalyu ne takamet.
Shimucha yek wan ne pupuyumet, iwan mas su chujchulejket.
p. 60 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
p. 61 · Nahuizalco
Tikita ini wey chalu ne nechtaukuli tunan?
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: nan
Translation (Spanish)
Tikita ini wey chalu ne nechtaukuli tunan? Tikneki se takutun?
Ves esta grande guayaba que me regaló mamá? Quieres un pedazo?
Nechwelita saya ne frujfrutas iwan kwak ujuksituk (ujuksikut).
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Me gustan mucho las frutas y más cuando están maduras.
Ne shukut, ne chalu, ne chumi, ne matza, ne nawa iwan ne tzaput patak ajajwiak; ne pula nusan iwan ne kinia, weli mukwa shushuwik ush ujuksituk, iwan ne mucha ajajwiak iayu.
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, nusan
Translation (Spanish)
El jobito (jocote), la guayaba, el anón, la piña, y el zapote son muy sabrosas; también el plátano y el guineo se pueden comer verdes o maduras con las que se hace sabroso el caldo.
Numistun itukey Manbru.
p. 61 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
Mi gato se llama Mambrú.
Yaja kimiktia ne kijkimichin, iwan yejemet mucha alimentar.
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
El da muerte a los ratones y de ellos se alimenta.
Ka-nte kineki miki tik ne ijistit pal Manbru.
p. 61 · Nahuizalco
Translation (Spanish)
—Es que no quiere morir en las garras de Mambrú.
Ne kijkimichin kikwat tawiyal, iwan ne mijmistun kijkimichin.
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Los ratones comen maíz, y los gatos ratones.
Shiwi, Manbru, shiwi timawiltikan nuwan, iwan despues, timutaukulis iwan kijkimichin.
p. 61 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Ven Mambrú, ven a jugar conmigo, y después te regalarás con ratones.
p. 62 · Nahuizalco
Shupanta pejkia, tiyawit titatukat tawiyal, kamu iwan talkamu.
p. 62 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
El invierno principia (ya) vamos a sembrar maíz, yuca y moniato.
Ne tal petztika iwan kitajtani tumey pal titatukat.
p. 62 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan, tajtani
Translation (Spanish)
La tierra está limpia y pide manos a la obra.
Titekitikan, kiunij mupia tey wan tikuat teya cosas tey timunekit.
p. 62 · Nahuizalco · See in the dictionary: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Translation (Spanish)
Trabajemos, que así se tiene con que comprar muchas cosas que nos hacen falta.
Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti.
p. 62 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti. Tikchakan ini, iwan welyaja timusewisket.
Las fuerzas, el saber y el dinero, no se obtienen, sino por medio del trabajo. Hagamos esto, y después descansaremos.
Tikchakan ini, iwan welyaja timusewisket.
p. 62 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti. Tikchakan ini, iwan welyaja timusewisket.
Las fuerzas, el saber y el dinero, no se obtienen, sino por medio del trabajo. Hagamos esto, y después descansaremos.
p. 64 · Nahuizalco
Naja nikpia ume numajkul iwan majtakti mapipil.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Yo tengo dos brazos y diez dedos.
Naja nikpia ume numey iwan nukechkuyu.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Yo tengo dos manos y dos muñecas.
Naja nikpia ume nuish, se nepil iwan ume tuyak.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Yo tengo dos ojos, una lengua y dos narices.
Taja tikpia ume mumetzkuyu iwan ume mumajkul.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Ud. tiene dos piernas y dos brazos.
Taja tikpia se muyak iwan ume mukshi.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Ud. tiene una nariz y dos pies.
Taja tikpia ume munakas iwan ume mutenshipal.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
Ud. tiene dos orejas y dos labios.
José kipia ume inanmey iwan se iten.
p. 64 · Nahuizalco · See in the dictionary: wan
Translation (Spanish)
José tiene dos pulgares y una boca.
Sentences 1–100 of 177 · Next
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).