Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts
229 occurrences · Clear
King, Timumachtikan! (2011)
229 occurrences
4 Tay tikneki?
Tikneki et?
p. 27 · See in the dictionary: et
Translation (Spanish)
¿Quiere frijoles?
5 Tay kichiwa?
Kan nemi ne kunet?
p. 30 · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
¿Dónde está el niño?
Ne kunet nemi tik ne kal.
p. 30 · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
El niño está en la casa.
Semaya ne kunet nemi tik ne kal.
p. 30 · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
Sólo el niño está en la casa.
Tay kichiwa ne kunet?
p. 31 · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
¿Qué hace el niño?
6 Tay kichiwat yejemet?
Kan nemit ne takamet?
p. 33 · See in the dictionary: takat
Translation (Spanish)
¿Dónde están los hombres?
Wan tay kichiwat ne takamet?
p. 33 · See in the dictionary: takat
Translation (Spanish)
¿Y qué hacen los hombres?
Yejemet tekitit tik ne mil.
p. 33 · See in the dictionary: yejemet
Translation (Spanish)
Ellos trabajan en la milpa.
Ne takamet wan ne siwatket tekitit.
p. 33 · See in the dictionary: siwat, takat
Translation (Spanish)
Los hombres y las mujeres trabajan.
Semaya ne kujkunet te tekitit.
p. 33 · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
Sólo los niños no trabajan.
7 Tay horaj timuketza?
Tay horaj timuketza ka tapuyawa? — Nimuketza makwil horaj o makwil horaj wan tajku.
p. 35 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
¿A qué hora te levantas por la mañana? — Me levanto a las cinco o a las cinco y media.
Tay horaj tikuchi ka tayua? — Nitakwa chikwey horaj wan nimuteka chiknawi horaj, pal nimuketza peyna.
p. 35 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
¿A qué hora te duermes por la noche? — Como a las ocho y me acuesto a las nueve, para levantarme temprano.
8 Nikpia se mistun
Yaja kichiwa se petat?
p. 38 · See in the dictionary: petat
Translation (Spanish)
¿Ella hace un petate?
Yaja te kichiwa se petat.
p. 38 · See in the dictionary: petat
Translation (Spanish)
Ella no hace un petate.
Yaja kimana et.
p. 38 · See in the dictionary: et
Translation (Spanish)
Ella cuece frijoles.
Ká kikwa ne et?
p. 38 · See in the dictionary: et
Translation (Spanish)
¿Quién come los frijoles?
Ne chulet kikwa ne et.
p. 38 · See in the dictionary: shulét, et
Translation (Spanish)
El anciano come los frijoles.
Ne kujkunet nusan kikwat et.
p. 38 · See in the dictionary: et, kunet
Translation (Spanish)
Los niños también comen frijoles.
Taja tikpia takwalmet?
p. 39 · See in the dictionary: kwa
Translation (Spanish)
¿Tú tienes animales?
9 Tay tikchiwa?
Nikchiwa tamal wan nikmana et.
p. 41 · See in the dictionary: et
Translation (Spanish)
Hago tortillas y cuezo frijoles.
Wan ne et?
p. 41 · See in the dictionary: et
Translation (Spanish)
¿Y los frijoles?
Nikmana ne et tik se kumit, wan niktalia ne kumit pak ne tit.
p. 41 · See in the dictionary: et
Translation (Spanish)
Cuezo los frijoles en una olla, y pongo la olla encima del fuego.
Kikwa tamal iwan et.
p. 41 · See in the dictionary: et
Translation (Spanish)
Come tortillas con frijoles.
10 Tay tikwa?
Nikwa tamal iwan et.
p. 44 · See in the dictionary: et
Translation (Spanish)
Como tortillas con frijoles.
11 Shisa!
Ne inan kinutza pal muketza.
p. 46 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”
La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”
Shimuketza!”
p. 46 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
Ne siwapiltzin isa peyna ka tapuyawa. Ne inan kinutza pal muketza. Yaja ina: “Shisa! Shimuketza!”
La niña despierta temprano por la mañana. Su madre la llama para que se levante. Ella dice: “¡Despertá! ¡Levantate!”
Ne siwapiltzin isa wan muketza.
p. 46 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
La niña despierta y se levanta.
“Eje, ashan nisa wan nimuketza,” ina ne siwapiltzin.
p. 46 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
“Sí, ahora me despierto y me levanto,” dice la niña.
“Nina ka nimuketza, nunan.”
p. 46 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
“Digo que me levanto, mamá.”
12 Ken ne mupelu?
Nusan nemi se wey tepet.
p. 51 · See in the dictionary: tepet
Translation (Spanish)
Tik nutechan nemit miak kal, se chikitik tiankis, ume yektzin teupan, wan se apan. Nusan nemi se wey tepet.
En mi pueblo hay muchas casas, un pequeño mercado, dos bonitas iglesias, y un río. También hay un cerro (o volcán) grande.
13 Chilkwachtzin
Yejemet wejwey pal nimetzkaki yek, nuishwiu!
p. 53 · See in the dictionary: kaki, yejemet
Translation (Spanish)
¡Son grandes para que te oiga bien, nieta mía!
Nusan wejwey pal nimetzita yek! ina ne kuyut.
p. 53 · See in the dictionary: ita
Translation (Spanish)
También son grandes para te vea bien! dice el coyote.
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut.
p. 53 · See in the dictionary: napalua
Translation (Spanish)
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!
Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!
Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!
p. 53 · See in the dictionary: napalua
Translation (Spanish)
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!
Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!
Kia, ne nuten patawak pal naja nimetzkwa!
p. 53 · See in the dictionary: kwa
Translation (Spanish)
Sí, mi boca es ancha para que yo te coma!
14 Tinemit tik Witzapan
15 Antaketzat Nawat?
Antaketzat Nawat tik anmutechan?
p. 59 · See in the dictionary: taketza
Translation (Spanish)
¿Ustedes hablan náhuat en su pueblo?
Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.
p. 59
Translation (Spanish)
Te muchi. Sejse titaketzat wan sejse tesu welit.
No todos. Algunos hablamos y algunos no pueden.
Muchi ne kujkunet mumachtiat Nawat tik anmutajtamachtiluyan?
p. 59 · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
¿Todos los niños aprenden náhuat en las escuelas de ustedes?
Tik sejse, muchi ne kujkunet mumachtiat, wan tik sejse tesu.
p. 59 · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
En algunas, todos los niños aprenden, y en otras no.
Wan anmejemet?
p. 59 · See in the dictionary: anmejemet
Translation (Spanish)
Wan anmejemet? Nusan ankipiat tajtamachtiluyan kan mumachtiat Nawat?
¿Y ustedes? También tienen escuelas donde aprenden náhuat?
16 Miak o chiupi?
Keski kunet nemit?
p. 61 · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
¿Cuántos niños hay?
Te nikmati, pero tik ne wey tamachtiluyan nemit miak kunet, wan tik ne chikitik, nemit semaya chiupi.
p. 61 · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
No sé, pero en la escuela grande hay muchos niños, y en la pequeña, sólo hay pocos.
Muchi ne kujkunet mumachtiat tik anmutechan?
p. 61 · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
¿Todos los niños estudian en su pueblo?
17 Taika tichuka?
Taika chuka uni kunet?
p. 63 · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.
¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.
Metzkukua mutzuntekun, metzkukua muijti?”
p. 63 · See in the dictionary: kukua
Translation (Spanish)
“Taika tichuka, chikitik? Metzkukua mutzuntekun, metzkukua muijti?”
— ¿Por qué lloras, pequeño/a? ¿Te duele la cabeza o la barriga?
24 Tik ne tiankis (1)
Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia.
p. 81 · See in the dictionary: et
Translation (Spanish)
Paula yawi ka tiankis kikua takwal ken mujmusta. Yaja kimatiaya tay muneki, wan kipiaya ne itumin pal kitashtawia. Ini tay yawi kikua: awakat, chil, pula wan cafe. Te muneki et wan tumat ika ka ichan nemia. Nusan kipiaya tejteksisti ika yaja kipia se tijlan.
Paula se va al mercado a comprar comida como todos los días. Ella ya sabe qué necesita, y ya tiene su dinero para pagarlo. Esto es lo que va a comprar: aguacates, chiles, plátanos y café. No necesita frijoles y tomates porque en casa ya hay. También ya tiene huevos ya que ella tiene una gallina.
26 Tik ne shajkal
— Shikita uni kuyamet tik ne ujti.
p. 86 · See in the dictionary: kuyamet
Translation (Spanish)
— Shikita uni kuyamet tik ne ujti. Wan taja, tikpia kujkuyamet?
— ¡Mira ese cerdo en el camino! ¿Tu tienes un cerdo?
Wan taja, tikpia kujkuyamet?
p. 86 · See in the dictionary: kuyamet
Translation (Spanish)
— Shikita uni kuyamet tik ne ujti. Wan taja, tikpia kujkuyamet?
— ¡Mira ese cerdo en el camino! ¿Tu tienes un cerdo?
— Se yejemet tiltik, ne seuk istak.
p. 86 · See in the dictionary: yejemet
Translation (Spanish)
— Uno de ellos es negro, el otro es blanco.
— Nusan tikpia wey takwalmet?
p. 86 · See in the dictionary: kwa
Translation (Spanish)
— ¿También tienes otros animales?
Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat.
p. 86 · See in the dictionary: kuyamet
Translation (Spanish)
— Te. Ne tijtijlan wan ne kujkuyamet nemit pal tikwat. Ne tujtuchti kenha. Ne tijtijlan nusan tamakat tejteksisti pal tikwat wan pal tiknamakat. Ne pejpelu tajpiat ne shajkal.
— No. Las gallinas y los verdos están para comer. Los conejos lo mismo. Las gallinas también dan huevos para comer y para vender. Los perros sólo vigilan el rancho.
27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan
— Tiweli titaketza Nawat?
p. 88
Translation (Spanish)
— ¿Puedes hablar náhuat?
— Nunoya wan nutatanoy welit taketzat.
p. 88
Translation (Spanish)
— Nunoya wan nutatanoy welit taketzat. Ne nunan ina ka te weli, pero yaja weli!
— Mi abuela y mi abuelo pueden hablar bien. ¡Mi madre dice que no puede, pero puede!
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan.
p. 88 · See in the dictionary: taketzalis
Translation (Spanish)
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan. Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
— Quiero aprender porque el náhuat es la lengua de los antepasados, de nuestra tierra y de mi pueblo. También, quiero aprender para los niños...
Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
p. 88 · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan. Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
— Quiero aprender porque el náhuat es la lengua de los antepasados, de nuestra tierra y de mi pueblo. También, quiero aprender para los niños...
— Kujkunet, ankinekit mumachtiat Nawat?
p. 88 · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
— Niños, ustedes quieren aprender náhuat?
— Tiknekit titaketzat ne taketzalis ipal ne tunoywan!
p. 88 · See in the dictionary: taketzalis
Translation (Spanish)
— ¡Queremos hablar la lengua de nuestros abuelos!
28 Keman tiaw timukwepa?
— Tay horaj tiaw timuketza pal tiaw titekiti?
p. 92 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
— ¿A qué hora te vas a levantar para irte a trabajar?
— Ken senpa, niaw nimuketza kwak tanesi: makwil horaj, anka makwil wan tajku.
p. 92 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
— Como siempre me levantaré al amanecer: a las cinco, tal vez las cinco y media.
29 Tiweli tiaw tiktajtanilia
— Naja nikneki niaw nitaketza iwan ne tamachtiani Francisco.
p. 94 · See in the dictionary: taketza
Translation (Spanish)
— Quiero ir a hablar con el maestro Francisco.
— Taika tikneki titaketza iwan?
p. 94
Translation (Spanish)
— ¿Por qué quieres hablar con él?
— Pal niktajtanilia keman yawit welit witzet ne nukunpawan pal timawiltiat ka nuchan.
p. 94 · See in the dictionary: witz
Translation (Spanish)
— Para preguntarle cuándo podran venir mis amigos para que juguemos en mi casa.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Su tikneki, niweli niwitz muwan pal nimetzpalewia.
p. 95 · See in the dictionary: palewia
Translation (Spanish)
— Si querés, puedo venir contigo para ayudarte.
— Tay metzilwij ne munan?
p. 95
Translation (Spanish)
— ¿Qué te dijo tu madre?
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti.
p. 95 · See in the dictionary: taketza
Translation (Spanish)
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti. Niawa tel!
— Ella me dijo que no puedo hablar con nadie en el camino. Ya me voy pues!
31 Nikelnamiki nutechan
Inat ka miak welit taketzat Nawat ka ne.
p. 97
Translation (Spanish)
— Te keman nikitztuk. Inat ka miak welit taketzat Nawat ka ne.
— Nunca lo he visto. Dicen que mucha gente puede hablar náhuat allí.
Pero ashan tea welit taketzat muchi.
p. 97
Translation (Spanish)
— Tejkia tay titakaktuk. Pero ashan tea welit taketzat muchi. Tik tutechan tikelkawat ne itaketzalis ne tunoywan.
— Es verdad lo que has oído. Pero ahora ya no pueden hablar muchos. En nuestro pueblo olvidamos la lengua de nuestros abuelos.
Tik tutechan tikelkawat ne itaketzalis ne tunoywan.
p. 97
Translation (Spanish)
— Tejkia tay titakaktuk. Pero ashan tea welit taketzat muchi. Tik tutechan tikelkawat ne itaketzalis ne tunoywan.
— Es verdad lo que has oído. Pero ahora ya no pueden hablar muchos. En nuestro pueblo olvidamos la lengua de nuestros abuelos.
Ne taketzalis nemi yultuk.
p. 97 · See in the dictionary: taketzalis
Translation (Spanish)
— Pero muchi teuk kielkawtiwit. Ne taketzalis nemi yultuk.
— ¡Pero todos aún no la han olvidado. La lengua está viva.
Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
p. 97 · See in the dictionary: taketzalis
Translation (Spanish)
— Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
— ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.
— Muita ka tiktasujta ne Nawataketzalis!
p. 97 · See in the dictionary: Nawat
Translation (Spanish)
— Se ve que amas la lengua náhuat.
32 Ume takwikalis
tejtepet wan kwajkwawit
p. 101 · See in the dictionary: tepet
Translation (Spanish)
cerros y árboles
wan ne tu-Apantepet
p. 101
Translation (Spanish)
y nuestro Apantepet
muchi ne kujkunet
p. 101 · See in the dictionary: kunet
Translation (Spanish)
todos los niños
wan tajtaketzat Nawat.
p. 101
Translation (Spanish)
y platican en náhuat.
33 Sujsul nipakiskia
— Tay itekiw ne chanejket?
p. 103
Translation (Spanish)
— ¿Cuál es la ocupación de los habitantes?
— Tik ne mil semaya ne takamet tekitit.
p. 103 · See in the dictionary: takat
Translation (Spanish)
— Tik ne mil semaya ne takamet tekitit. Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...
— En la milpa sólo los hombres trabajan. Las mujeres vigilan la casa, barren, crían a los niños, salen a comprar comida, cuando se puede también van a vender, también cocinan para todos...
Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...
p. 103 · See in the dictionary: kunet, siwat
Translation (Spanish)
— Tik ne mil semaya ne takamet tekitit. Ne siwatket tajpiat ne kal, tuchpanat, kiskaliat ne kujkunet, kisat kikuat ne takwal, kwak weli nusan yawit tanamakat, nusan tamanat ipal muchi...
— En la milpa sólo los hombres trabajan. Las mujeres vigilan la casa, barren, crían a los niños, salen a comprar comida, cuando se puede también van a vender, también cocinan para todos...
— Semaya ne siwatket?
p. 103 · See in the dictionary: siwat
Translation (Spanish)
— ¿Sólo las mujeres?
— Kia, ne takamet te kichiwat.
p. 103 · See in the dictionary: takat
Translation (Spanish)
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil.
p. 103 · See in the dictionary: siwat
Translation (Spanish)
— Kia, ne takamet te kichiwat. Kwak se siwat te kipia ishulejyu, weli kichiwa kumal pal kipia tumin pal welit takwat yaja wan ipilawan, ika ne siwatket te tekitit tik ne mil. Ijkiuni muchiwa katka tik tutechan. Teuk mupatatuk sujsul.
— Así es, los hombres no hacen. Cuando una mujer no tiene marido, puede hacer comales para tener dinero para que puedan comer ella y sus hijos, porque las mujeres no trabajan en la milpa. Así se hacía antes en nuestro pueblo; todavía no ha cambiado mucho.
An miak kipatatiwit ikwajkwach wan tea kinekit taketzat Nawat, o kielkawtiwit.
p. 103
Translation (Spanish)
— Te muchi. An miak kipatatiwit ikwajkwach wan tea kinekit taketzat Nawat, o kielkawtiwit.
— No todo. Hoy muchos han cambiado su vestimenta y ya no quieren hablar náhuat, o lo han olvidado.
Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet.
p. 103
Translation (Spanish)
— Naja nina ka sejse majmawit wan uksejseuk ishpinawat. Nin ken nujme muchiwtuk sujsul teyek iwan ne Metzali, ne Pipilmet. Te tiwelit tikelkawat.
— Creo que algunos tienen miedo y otros se avergüenzan. Aquí como en todas partes se les ha hecho mucho mal a los indígenas, los pipiles. ¡No podemos olvidarlo!
— Nikmati, wan yajika naja niknekiskia nimumachtia yek ne Nawataketzalis wan nisentekiti anmuwan pal tikpalewiat ne yektzin taketzalis ipal ne anmutechan, pal te keman muelkawa.
p. 103 · See in the dictionary: Nawat, taketzalis
Translation (Spanish)
— Yo sé, y por eso yo quisiera aprender bien la lengua náhuat y trabajar con ustedes para que apoyemos la hermosa lengua de su pueblo, para que nunca se olvide.
34 Tay tikchijki?
— Naja nimuketzki peyna wan nitekitki muchi ne tapuyawa.
p. 105 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
— Me levanté temprano, y trabajé toda la mañana.
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal.
p. 105 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.
— Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.
Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal.
p. 105 · See in the dictionary: yawi, tajtaketza
Translation (Spanish)
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.
— Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.
Kwak tamik, timukwepket.
p. 105 · See in the dictionary: mukwepa
Translation (Spanish)
— Naja nikuchki hasta makwil horaj, nimuketzki wan nikmanki ne takwal. Kwakuni niajki ichan nunan. Titajtaketzket chiupi, wan tiajket ka tiankis tikuat takwal. Kwak tamik, timukwepket.
— Yo dormí hasta las cinco, me levanté e hice la comida. Entonces fui a casa de mi madre. Platicamos un poco, y fuimos al mercado a comprar comida. Después, regresamos.
35 Te niajki nitekiti
Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.
p. 107 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
Yalua te niajki nitekiti. Chikwasen horaj ka tapuyawa naja nisak pero nimukwepki nikuchi ika te niknekik nimuketza.
Ayer no fui a trabajar. A las seis de la mañana me desperté pero volví a dormir porque no quise levantarme.
Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech.
p. 107 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
Nemanha nimukwepki nisa ika nimayana. Nimuketzki nitakwa pero te nimumatki yek, yajika nimutekak senpa wan ninakak tik ne tapech. Te niwelik nikisa ika nisutawa, nikukuya wan nechkukua nutzuntekun.
Luego me volví a despertar porque tenía hambre. Me levanté a comer pero no me sentí bien, por eso me acosté otra vez y me quedé en la cama. No pude salir porque estaba cansado, estaba enfermo y me dolía la cabeza.
Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
p. 107 · See in the dictionary: ketza, yawi
Translation (Spanish)
Sujsul nipakik kwak nikitak. Kwak ninak ka nikukuya, yaja kinekik nechwika itech se tapajtiani. Naja nimuketzki wan nechwikak, wan tiajket tikitat ne tapajtiani.
Me alegré mucho cuando lo vi. Cuando dije que estaba enfermo, él quiso llevarme para ir a un médico. Yo me levanté y me llevó, y fuimos a ver el médico.
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka.
p. 107
Translation (Spanish)
Kwak tiajsiket ichan ne tapajtiani, yaja nechitak pero inak ka te kiajsik tatka. Inak ka naja te nikukuya, maya nisutawa. Nechmakak se pajti pal nikuni wan nechilwij ma nimukwepa nimuteka nimusewia hasta ma nimumati yek.
Cuando llegamos donde el médico, él me miró pero dijo que no halló nada. Dijo que yo no estaba enfermo, sólo cansado. Me dio una medicina para tomar y me dijo que volviera a acostarme y descansar hasta que me sintiera bien.
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik.
p. 107
Translation (Spanish)
Ne nukunpa nechwikak ka nuchan, nikunik chiupi at iwan ne pajti, wan né tipanuket hasta ka tayuakik. Kwakuni yaja yajki ichan, wan nimutekak nikuchi. Kwak tanesik, nisak wan ninemik yek.
Me llevó mi amigo a casa, bebí un poco de agua con la medicina, y allí pasamos hasta que anocheció. Entonces él se fue a su casa, y yo me acosté a dormir. Cuando amaneció, me desperté y estuve bien.
36 Yawi Carlita ichan inoya
Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach.
p. 110 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
Carlita muketzki, muapakak talul wan kitalij ikwajkwach. Mutalij kiuni chiupi cafe iwan se tamal. Kwak tamik takwa, kiski mutalua. Mutaluj hasta ajsik ichan inoya.
Carlita se levantó, se lavó de prisa y se puso la ropa. Se sentó a beber un poco de café con una tortilla. Cuando había comido, salió corriendo. Corrió hasta la casa de su abuela.
Shimutali, niaw nimetzmaka atul iwan elut.
p. 110 · See in the dictionary: maka
Translation (Spanish)
— Nemi yek. Shimutali, niaw nimetzmaka atul iwan elut. Tikneki?
— Está bien. Siéntate, te voy a dar atol con elote. ¿Quieres?
Carlita wan inoya mutalijket itech ne mesaj.
p. 110
Translation (Spanish)
Carlita y su abuela se sentaron junto a la mesa.
Pejki taketza Carlita:
p. 110 · See in the dictionary: ketza, taketza
Translation (Spanish)
Empezó a hablar Carlita:
— Niu-nimetzilwia muchi tay nikchijki yalua.
p. 110
Translation (Spanish)
— Le voy a contar todo lo que hice ayer.
Sentences 1–100 of 194 · Next
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).