Textos
Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.
Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene
Se busca solo en Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960) · Todos los textos
386 ocurrencias · Borrar
Aráuz, El Pipil de la Región de los Itzalcos (1960)
386 ocurrencias
p. 47 · Nahuizalco
Majtakti uchpanwas.
p. 47 · Nahuizalco
Traducción
Diez escobas
Kan nemi ne kunet?
p. 47 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: kan, kua, talia
Traducción
Dónde está el niño?
Kan tiyaw?
p. 47 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: kan, kua, talia
Traducción
Para dónde vas?
Kan tiwitz cho (sic)?
p. 47 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: kan, kua, talia
Traducción
De dónde vienes?
Ka techan.
p. 47 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: techan
Traducción
Para el pueblo
Ka kojtan.
p. 47 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: kojtan
Traducción
Para el monte
Ka nuchan.
p. 47 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: chan
Traducción
Para mi casa
p. 48 · Nahuizalco
Ume petat wan se chikiwit.
p. 48 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Traducción
Dos esteras y un canasto
Ume ish wan yey kwakwacho.
p. 48 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Traducción
Dos ojos y tres cuernos
Yey kalat wan nawi kukuat.
p. 48 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Traducción
Tres sapos y cuatro culebras
Nawi tuchti wan yey ayutuch.
p. 48 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Traducción
Cuatro conejos y tres armadillos
Nikpia yey petat yankwik.
p. 48 · Nahuizalco
Traducción
Tengo tres esteras nuevas
p. 49 · Nahuizalco
Kanka nemi ne kimichinchin?
p. 49 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: ka, kan
Traducción
Dónde está el ratoncillo?
Kanka nemi ne wewet?
p. 49 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: ka, kan
Traducción
Dónde está el tambor?
Tikmati kanka nemi ne shunpe?
p. 49 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: ka, kan
Traducción
Sabes dónde está el sombrero?
Kanka nemi ne chikiwit?
p. 49 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: ka, kan
Traducción
Dónde están los canastos?
Kanka nemi ne siwaket wan ne kukunet?
p. 49 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: ka, kan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Traducción
Dónde están las mujeres y los niños?
Keshki ayutuch nemi nikan?
p. 49 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: nikan
Traducción
Cuántos armadillos hay aquí?
Keshki papalumet tikitak patanit?
p. 49 · Nahuizalco
Traducción
Cuántas mariposillas vió Ud. volar?
p. 51 · Nahuizalco
Tey ankichat anmejemet?
p. 51 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: anmejemet
Traducción
Qué están haciendo Uds.?
Tey ankichat?
p. 51 · Nahuizalco
Traducción
Qué están haciendo?
Kan tiwitz?
p. 51 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: kan, kua, talia
Traducción
De dónde vienes?
Se kunet weli takwa, mutalua, chuka, kuchi wan temiki.
p. 51 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Traducción
Un niño puede comer, correr, llorar, dormir y soñar.
Se kunet inte weli patani, tiajwa wan tawawana.
p. 51 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Traducción
Un niño no puede volar, latir ni escarbar.
Yaja kipia ume ijikshi, ume iyak, ume tenshipal, ume ijishchin iwan ume kajkamachin.
p. 51 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
El tiene dos pies, dos narices, dos labios, dos orejas y dos carrillitos
Se pelu weli tiajwa, takwa, tzikwini, tawawana, mutalua iwan kuchi.
p. 51 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Un perro puede latir, comer, saltar, rascar, correr y dormir.
p. 52 · Nahuizalco
Ume tijlan.
p. 52 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: tijlan
Se tukat iwan ume kalat.
p. 52 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Naja nikpia se nukuyanchin.
p. 52 · Nahuizalco
Naja nikpia yey shunpe, nawi sala iwan ume trunpu.
p. 52 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Tey kikwa nukuyan?
p. 52 · Nahuizalco
Mukuyan kikwa tawial.
p. 52 · Nahuizalco
Kanka nemi ne tzatzaput, piltzin?
p. 52 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: ka, kan
Traducción
Dónde están los zapotes, muchacho?
p. 53 · Nahuizalco
Se tunantzin nemi kitzayana tulin.
p. 53 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: nan, nantzin
Traducción
Una señora está rajando junco.
Nemi ne nantzin tatzuma?
p. 53 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: nan, nan2, nantzin
Traducción
Está la señora cosiendo?
Nemi ne nunantzin kitzayana tulin?
p. 53 · Nahuizalco
Traducción
Está la señora rajando junco?
Tey kicha ne tunantzin?
p. 53 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: nan, nantzin
Traducción
Qué está haciendo la señora?
Tzayana tulin, nutajtzin.
p. 53 · Nahuizalco
Traducción
Rajando junco, señor.
Shua tel, iwan timukwepa musta.
p. 53 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Andate pues, y vuelve mañana.
p. 55 · Nahuizalco
Se siwatijlan iwan se ukichtijlan nemi tik ne kulal.
p. 55 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan, tijlan
Traducción
Una gallina y un gallo están en el corral.
Ne ume kitat ne inpilawanchichin.
p. 55 · Nahuizalco
Traducción
Los dos ven sus hijuelos.
Ne tijlanchichin tatzupina talchi.
p. 55 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: tijlan
Traducción
Los pollitos están picoteando el suelo.
Kipia inyujmiyu ini tijlanchichin?
p. 55 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: tijlan
Traducción
Tienen plumas los pollitos?
Kipiat sesek ne tijlanchichin?
p. 55 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: tijlan
Traducción
Tienen frío los polluelitos?
p. 56 · Nahuizalco
Nu techan wey, kipiat miyak kal wan kalanchichin.
p. 56 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: techan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Ini tupalwan, yankwik iwan puliwik, achi tumin pal mucha.
p. 56 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Nemi pal mupia pal te shulewa ne tawipan kan te yek.
Iwan yaja te mucha yek tik tuish iwan weli tikukuyat.
p. 56 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Ne pukti, ne pulul, ne chijchal iwan tey kijtakua ne yek ishkalyu te yek.
p. 56 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Tikpiakan, tikpiakan, tikpiakan ne kajkal ka tejchiwtuk saya ka kichiwket.
p. 56 · Nahuizalco
Yaja ini ne nuchan.
p. 56 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: chan
Traducción
Esta es mi casa.
Teku, nunan, nuweykawan iwan naja, tinemit ijtik yaja.
p. 56 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan, nan
Traducción
Papá, mamá, mis hermanos y yo vivimos en ella.
Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit.
p. 56 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Traducción
Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit. Iwan tejemet tinemit pal tikpalewiat; pal muchi tey kichat kanar tupal tejemet nusan.
Papá y mamá trabajan mucho para darnos lo que necesitamos. Y nosotros tenemos la obligación de ayudarles; porque todo lo que ellos tienen es también para nosotros.
Iwan tejemet tinemit pal tikpalewiat; pal muchi tey kichat kanar tupal tejemet nusan.
p. 56 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan, nusan
Traducción
Teku wan na tekitik saya pal techma' tey timunekit. Iwan tejemet tinemit pal tikpalewiat; pal muchi tey kichat kanar tupal tejemet nusan.
Papá y mamá trabajan mucho para darnos lo que necesitamos. Y nosotros tenemos la obligación de ayudarles; porque todo lo que ellos tienen es también para nosotros.
Nutajtzin teku nechilijtiwit, wan naja nikita, ka kinekit muchi ne miakawan, iwan kiuni kenhaya nemi pal tikchat tejemet ka imaku, ka kiuni kenha ne iteku nemi nusan ne inpilawan.
p. 56 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan, nusan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
Traducción
Mis señores padres me han dicho, y yo lo veo, que quieren mucho a su familia y eso debemos hacer (nosotros) con ellos, porque así como es el padre deben ser sus hijos.
Tikishmatuk yek imanha ka yek itzinu, yejyek imejmey, iwan ka ne kwawit isipalyu.
p. 56 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Está bien conocido desde hace mucho tiempo, que del buen tronco, buenas ramas y de tal árbol tal astilla.
Timuchakan yejyeket.
p. 56 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: chiwa
Traducción
Timuchakan yejyeket. Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.
Seamos buenos y Dios nos pagará nuestros trabajos.
Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.
p. 56 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Timuchakan yejyeket. Iwan Tuteku techtawikilis ne tutekiw.
Seamos buenos y Dios nos pagará nuestros trabajos.
Ini inat iwan kichat ne kukunet weyatiwit iwan kimachtijtiwit ka yejyeket takamet.
p. 56 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Esto dicen y hacen los niños criados y enseñados por buenas personas.
p. 57 · Nahuizalco
Ken kalanchichin nemi ne kojtan, iwan ne kwajkwawyu taken shushuik iswayu (iswayuk), iwan pujpuputuka ka ishuchiu iwan miak pujpusha!
p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan, kojtan
Traducción
Qué bonito está el campo con sus árboles vestidos de verdes hojas y olorosas flores de varios colores!
Ne ajat ijtik yaja nemi iwan yaja tzitzinaka ajachichin iwan mutatalua at, kishiniat tunalku ne patawak tujtulin, mijmil iwan seki mutukatuk tey titakwat pal ini iwan seseuk techan.
p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan, techan
Traducción
Los ríos que en él hay, con sus claras, abundantes y corredoras aguas, riegan en verano los extensos juncales, maizales y otros sembrados que sirven para el consumo de esta y otras poblaciones.
Ma' shitajtani iwan shitama' ka metztajtani.
p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan, tajtani
Traducción
No pidas y da cuando te pidan.
Ma' shiki, kia su-nte tikit takukulijtia iwan tikchaya desmerecer.
p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
No bebas, porque la bebida enferma y desmerece.
Ma' keman shimukwakwa, shikita ka uni ina te yek ka mumaku.
p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: keman
Traducción
Nunca te enojes, ve que eso dice mal de ti.
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina.
p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: nan, nan2, nian
Traducción
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina. Shikiliti iwan tikitas ka yek.
No regañes al niño, porque él no sabe lo que hace, ni lo que dice. Enséñale y será bueno.
Shikiliti iwan tikitas ka yek.
p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Ma' shiksuma ne kunet, ke yaja inte kimati tey kicha, nan tey ina. Shikiliti iwan tikitas ka yek.
No regañes al niño, porque él no sabe lo que hace, ni lo que dice. Enséñale y será bueno.
Ma' shikuchi saya, ka patak kuchi kitalia etek ne iweyka iwan tachulejtia nemanha ka ini panu kicha.
p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan, man
Traducción
No duermas mucho, que el mucho dormir pone pesado el cuerpo y envejece pronto al que esto pasa haciendo.
Ma' shiki at shulewa, nan né tikasi nemi achi sin ke mutalua, nan shikpata, ke yejemet uni welit metzkukulijtia.
p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: nan, nan2, nian
Traducción
No bebas agua sucia, ni de la que haya estado mucho sin correr ni cambiarse, que esas pueden enfermarte.
Ma' shikcha pensar inte yek, iwan tekiti yek, ini yek muchi.
p. 57 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
No pienses mal y trabaja bien, pues esto es todo.
p. 59 · Nahuizalco
Ke kalanchin papalut!
p. 59 · Nahuizalco
Traducción
Ke kalanchin papalut! Ka welis kitzkiat!
Qué bonita mariposa! Quién pudiera cogerla!
Nechwelita ne pajpapalumet, ka kipiat kalanchichin ne inyajtapal, iwan ajawiya pushpusha.
p. 59 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Me gustan las mariposas, porque tienen bonitas alas y agradables colores.
Tikita ken patani pak ne shushuchit pal kichichit inekyu ne kipia iyulijtik.
p. 59 · Nahuizalco
Traducción
Miras cómo vuelan de flor en flor para libar de ellas el néctar que dentro tienen?
Yejemet mansochichin.
p. 59 · Nahuizalco
Traducción
—Ellas son muy mansas.
Nemi miak clases papalumet, seki kisat patanit wan tunal, iwan seki tayua; iwan keman kitatukat, yajki wan inte weli muitzkiat, ka majmawi pal mikit ken tejemet.
p. 59 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan, keman, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
Traducción
Hay muchas clases de mariposas, unas que salen a volar de día y otras por la noche; pero cuando las persiguen, huyen y no se dejan coger, porque temen morir como nosotros.
p. 60 · Nahuizalco
Ini puvrechin pupuyut kitajtani limusna, ne mas yek ishnamik ipeluchin.
p. 60 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: tajtani
Ne peluchin mutalia ijpak ne ijikshi ka ipan.
p. 60 · Nahuizalco
Kitajtani pal ne chulej.
p. 60 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: tajtani
Shiktzakwa muish se ratujchin, iwan tikmatiskia.
p. 60 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Inte kitat nan ajku, nan kwajkwawit, nan ne kajkal, nan ne iishkalyu ne takamet.
Shimucha yek wan ne pupuyumet, iwan mas su chujchulejket.
p. 60 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan, eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku
p. 61 · Nahuizalco
Tikita ini wey chalu ne nechtaukuli tunan?
p. 61 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: nan
Traducción
Tikita ini wey chalu ne nechtaukuli tunan? Tikneki se takutun?
Ves esta grande guayaba que me regaló mamá? Quieres un pedazo?
Nechwelita saya ne frujfrutas iwan kwak ujuksituk (ujuksikut).
p. 61 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Me gustan mucho las frutas y más cuando están maduras.
Ne shukut, ne chalu, ne chumi, ne matza, ne nawa iwan ne tzaput patak ajajwiak; ne pula nusan iwan ne kinia, weli mukwa shushuwik ush ujuksituk, iwan ne mucha ajajwiak iayu.
p. 61 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan, nusan
Traducción
El jobito (jocote), la guayaba, el anón, la piña, y el zapote son muy sabrosas; también el plátano y el guineo se pueden comer verdes o maduras con las que se hace sabroso el caldo.
Numistun itukey Manbru.
p. 61 · Nahuizalco
Traducción
Mi gato se llama Mambrú.
Yaja kimiktia ne kijkimichin, iwan yejemet mucha alimentar.
p. 61 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
El da muerte a los ratones y de ellos se alimenta.
Ka-nte kineki miki tik ne ijistit pal Manbru.
p. 61 · Nahuizalco
Traducción
—Es que no quiere morir en las garras de Mambrú.
Ne kijkimichin kikwat tawiyal, iwan ne mijmistun kijkimichin.
p. 61 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Los ratones comen maíz, y los gatos ratones.
Shiwi, Manbru, shiwi timawiltikan nuwan, iwan despues, timutaukulis iwan kijkimichin.
p. 61 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Ven Mambrú, ven a jugar conmigo, y después te regalarás con ratones.
p. 62 · Nahuizalco
Shupanta pejkia, tiyawit titatukat tawiyal, kamu iwan talkamu.
p. 62 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
El invierno principia (ya) vamos a sembrar maíz, yuca y moniato.
Ne tal petztika iwan kitajtani tumey pal titatukat.
p. 62 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan, tajtani
Traducción
La tierra está limpia y pide manos a la obra.
Titekitikan, kiunij mupia tey wan tikuat teya cosas tey timunekit.
p. 62 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: eltiw, ikaw, kujkul, kunet, kunpa, pipi, teku, wan
Traducción
Trabajemos, que así se tiene con que comprar muchas cosas que nos hacen falta.
Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti.
p. 62 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti. Tikchakan ini, iwan welyaja timusewisket.
Las fuerzas, el saber y el dinero, no se obtienen, sino por medio del trabajo. Hagamos esto, y después descansaremos.
Tikchakan ini, iwan welyaja timusewisket.
p. 62 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Intajtajpal, né ikmati iwan ne tumin, inte mupiat asu-nte tik itajku ne tekiti. Tikchakan ini, iwan welyaja timusewisket.
Las fuerzas, el saber y el dinero, no se obtienen, sino por medio del trabajo. Hagamos esto, y después descansaremos.
p. 64 · Nahuizalco
Naja nikpia ume numajkul iwan majtakti mapipil.
p. 64 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Yo tengo dos brazos y diez dedos.
Naja nikpia ume numey iwan nukechkuyu.
p. 64 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Yo tengo dos manos y dos muñecas.
Naja nikpia ume nuish, se nepil iwan ume tuyak.
p. 64 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Yo tengo dos ojos, una lengua y dos narices.
Taja tikpia ume mumetzkuyu iwan ume mumajkul.
p. 64 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Ud. tiene dos piernas y dos brazos.
Taja tikpia se muyak iwan ume mukshi.
p. 64 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Ud. tiene una nariz y dos pies.
Taja tikpia ume munakas iwan ume mutenshipal.
p. 64 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
Ud. tiene dos orejas y dos labios.
José kipia ume inanmey iwan se iten.
p. 64 · Nahuizalco · Ver en el diccionario: wan
Traducción
José tiene dos pulgares y una boca.
Oraciones 1–100 de 177 · Siguientes
Fuentes y licencias
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).