Nahuat

Textos

Buscá una palabra en textos escritos en Náhuat y leela en su contexto.

Coincidencia:exactaempieza contermina concontiene

Se busca solo en King, Timumachtikan! (2011) · Todos los textos

199 ocurrencias · Borrar

King, Timumachtikan! (2011)

199 ocurrencias

36 Yawi Carlita ichan inoya

  • Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.

    p. 110

    Traducción

    — Tesu, nishtunak nimuketza. Kwak nisak wan niktapuj ne nujnuish, nikitak ne horaj: chikwasen wan tajku. Nikmatki ka su te nimuketza talul, yawi nechajwa ne tamachtiani kwak niajsi ka tamachtiluyan, wan sujsul niu-nishpinawa.

    — No, tardé en levantarme. Cuando desperté y abrí los ojos, vi la hora: ¡seis y media! ¡Sabía que si no me levantaba de prisa, me iba a regañar la maestra cuando llegaba a la escuela y me daría mucha pena!

  • Nimuketzki, nimaltij, niktalij nukwajkwach wan nikiski nimutalua pal nikwi ne tawikani.

    p. 110

    Traducción

    — Tesu. Nimuketzki, nimaltij, niktalij nukwajkwach wan nikiski nimutalua pal nikwi ne tawikani. Kwak niajsik ne tamachtiluyan, ne tamachtiani nechtajtanilij taika nishtunak.

    — No. Me levanté, me bañé, me puse la ropa y salí corriendo para tomar el bus. Cuando llegué a la escuela, me preguntó la maestra por qué me había tardado.

  • — Nikilwij tay muchijki wan tesu kwalanik.

    p. 110

    Traducción

    — Le dije qué había pasado y no se enojó.

  • Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.

    p. 110

    Traducción

    — Semaya nechilwij ma nimutali nitajkwilua. Nikishtij ne nuamatzin tik ne nukustalchin wan nipejki nitajkwilua ken muchi.

    — Sólo me dijo que me sentara y empezara a escribir. Saqué de mi mochila mi cuaderno y empecé a escribir como los otros.

  • Wan timawiltijket.

    p. 111

    Traducción

    — Tesu, nusan timumachtijket se takwikalis tik Nawat ne techmachtij ne tamachtiani. Wan timawiltijket.

    — No, también aprendimos una canción en náhuat que nos enseñó la maestra. Y jugamos.

  • — Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka.

    p. 111

    Traducción

    — Tiweli tipewa tituchpana, wan naja niaw nipewa nitapaka. Kwak tami tutekiw, tiaw tiwelit tikmanat ne takwal.

    — Puedes empezar a barrer, y yo empezaré a lavar. Después del trabajo, podremos cocinar la comida.

37 Taika te tiwalaj?

  • Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito.

    p. 113

    Traducción

    — Te niajki nusel, yajki nuwan se nukunpa itukay Fernando. Tejemet tikwijket ne tawikani, wan tik Sentzunat tiajket tikitat se ne iechkawan itukay Luisito. Taja tikishmati?

    — No fui solo, fue conmigo un amigo que se llama Fernando. Tomamos el bus y en Sonsonate fuimos a ver a uno de sus hermanos mayores llamado Luisito. ¿Lo conoces?

  • Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.

    p. 113

    Traducción

    — Yaja nemi tik Canada. Semaya walaj pal panu sejse tunal wan mukwepa ka ne.

    — Él vive en Canadá. Sólo vino a pasar unos días y regresa para allá.

  • — Ne domingoj panutuk, wan yawi mukwepa ne semanaj witz.

    p. 113

    Traducción

    — Ne domingoj panutuk, wan yawi mukwepa ne semanaj witz. Yaja techwikak titakwat.

    — El domingo pasado, y va a regresar la semana que viene. Él nos llevó a comer.

  • Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.

    p. 113

    Traducción

    — Nikwaj inakayu tijlan. Muchi titakwajket yek wan sujsul ajwiak.

    — Comí carne de gallina. Todos comimos bien y era muy sabroso.

38 Ken intukay?

  • — Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique.

    p. 115

    Traducción

    — Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique. Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique. Nikinhishmati.

    — La conozco, se llama María, y su niño se llama Enrique. Sus nombres son María y Enrique. Los conozco.

  • Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique.

    p. 115

    Traducción

    — Nikishmati, yejemet intukay Maria wan Enrique. Ne siwat itukay Maria wan ne ikunew itukay Enrique. Nikinhishmati.

    — La conozco, se llama María, y su niño se llama Enrique. Sus nombres son María y Enrique. Los conozco.

  • Ne ipilawan intukay Lucia wan Lorenzo.

    p. 115

    Traducción

    — Ne siwat itukay Luisa. Ne ipilawan intukay Lucia wan Lorenzo.

    — La mujer se llama Luisa. Sus hijos se llaman Lucía y Lorenzo.

  • — Uni witzet se lamatzin wan se chulet.

    p. 115

    Traducción

    — Uni witzet se lamatzin wan se chulet. Inwan witz se siwapiltzin. Ká ne?

    — Allí vienen una anciana y un anciano. Viene con ellos una niña. ¿Quién es ella?

39 Niweli nimetzmachtia!

  • Wan taja?

    p. 117

    Traducción

    — Maya niweli chiupichin. Wan taja?

    — Puedo un poquito no más. ¿Y vos?

  • — Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat.

    p. 117

    Traducción

    — Kwak nichikitik ne nunan wan nunoya nechnutzat katka tik Nawat. Yajika niweli ne taketzalis. Ne munan weli Nawat?

    — Cuando era pequeño mi madre y mi abuela me hablaban en náhuat. Por eso puedo el idioma. ¿Tu mamá puede náhuat?

  • Yek ma shimumachtikan tik ne tamachtiluyan wan ka anmuchan.

    p. 117

    Traducción

    — Sujsul nipaki ka anmumachtiat Nawat tik ne tamachtiluyan. Yek ma shimumachtikan tik ne tamachtiluyan wan ka anmuchan.

    — Me alegra mucho que ustedes aprendan náhuat en la escuela. Es bueno que aprendan en la escuela y en casa..

40 Tay metzilwij ma shikchiwa?

  • Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.

    p. 120

    Traducción

    — Nemi pal nikpalewia nunoya. Yaja kineki ma ninaka nikpalewia ka ichan. Su te, yawi nechajwa. Wan kwak tami, nemi pal nikchiwa nutekiw ipal ne tamachtiluyan.

    — Tengo que aytudar a mi abuela. Ella quiere que me quede ayudándola en la casa. Si no, me va a regañar. Después, tengo que hacer mi tarea para la escuela.

41 Se tanamakani wan se takuani

  • Wan ne nantzin?

    p. 124

  • — Yek, wan su se te kichiwa tatka?

    p. 125

42 Nikinmachtia tay nimumachtia

  • Yaja kinnutza ne nuikaw wan ne nueltiw.

    p. 127

  • Naja nusel nimuketza wan nimuapaka.

    p. 127

  • Nemanha niktalia nukwajkwach wan niaw ka tamachtiluyan.

    p. 127

  • Kwak tami nitakwa, nikisa wan niaw nimumachtia.

    p. 127

  • Nikinmachtia ne nuikaw wan ne nueltiw muchi tay nimumachtijtuk tik ne tamachtiluyan.

    p. 127

  • Kineki ina ka naja nikpalewia wan ka yaja mumachtia.

    p. 127

43 Te tiawit tikajkawat ma miki!

  • Yajika nitaketza Nawat tik ne tamachtiluyan wan ka nuchan.

    p. 130

  • Nikinmachtia nuikawan wan nueltiwan ken muilwia yajini, wan ken muilwia yajuni.

    p. 130

  • Kwak te nikmati ken itukay se, niweli niktajtanilia nunoya, nutatanoy o ne tamachtiani, wan ijkiuni nimumachtia.

    p. 130

  • Ne nunan wan nuteku semaya welit chiupichin Nawat.

    p. 130

  • Melka uni, yejemet pakit sujsul ika tejemet tiwelit titaketzat, wan ingustoj mumachtiat tuwan nusan.

    p. 130

  • Yejemet kinekit ma nimumachti, wan ma mumachtikan muchi tukniwan.

    p. 130

  • Nunoya wan nutatanoy nusan kitat yek ma timumachtikan, wan inat ka titaketzat galantzin.

    p. 130

  • Wan te yawi muelkawa, su muchi techkakit titaketzat Nawat nujme: tik ne tamachtiluyan, tik ne ujpatawak ipal tutechan, ka tuchan, kan timawiltiat, kan titekitit, kan tipashaluat…

    p. 130

  • Tejemet tinat ka ne tutaketzalis yawi yultuk su mukaki itech ne tuten, su yultuk tik ne iten ne noya wan ne iishwiu, ne chulet wan ne shulut.

    p. 130

  • Tikmatit ka su muchi taketzat Nawat, weymet wan chijchikitik, noymet wan kujkunet, te yawi muelkawa.

    p. 130

44 Se yualu

  • — Keski muikawan wan mueltiwan tikpia?

    p. 132

  • — Nikpia ini nuikaw wan nusan nikpia se nueltiw.

    p. 132

  • Yajane te walaj, ika munamiktijtuk wan nakak iwan ne ishulejyu.

    p. 132

  • Su tikneki, shiwi wan tiaw tikinhishmati.

    p. 132

45 Nitachia iwan ne nujnuish

  • Naja nikpia ume nuish, ume nunakas, se nuyak wan se nuten.

    p. 134

  • — Wan naja?

    p. 134

  • — Taja nusan tikpia muchi uni: mujmuish, munajnakas, muyak wan muten.

    p. 134

  • Tay nemi itzalan ne tutzuntekun wan ne tukechtan?

    p. 134

  • — Nikan nikpia ume numajkul wan ume numey wan majtakti numapipil.

    p. 134

  • — Ini ne nuelpan wan yajini ne nuijti.

    p. 134

  • Ijtik ne tuelpan nemi ne tuyulu, wan tik ne tuijti panu muchi tay tikwat wan tikunit.

    p. 134

  • — Pal titamit, nikpia ume numetzkuyu wan ume nukshi.

    p. 134

  • Ne tujtumey wan ne tumajmapil timunekit pal tikitzkiat muchi tay tiknekit wan pal titekitit.

    p. 134

  • Timunekit ne tumejmetzkuyu wan ne tujtukshi pal tinejnemit.

    p. 134

  • Ne tuten pal titakwat wan tiatit wan nusan pal titaketzat.

    p. 134

  • — Iwan ne nunajnakas nitakaki, wan iwan ne nujnuish nitachia.

    p. 134

  • — Taja kia, wan naja tesu?

    p. 134

46 Metzmutiat hasta ne mujmuyut!

  • Yaja mas tumawak que naja, wan mas chapachin.

    p. 136

  • Ne nupipi te tumawak, yaja kojtik wan pichawak.

    p. 136

  • — Yaja tumawak wan kojtik katka.

    p. 136

47 Maka shikilwi!

  • Ne nunan tanamaka tik ne tiankis, wan kwak naja te nimumachtia nikpalewia.

    p. 138

  • Nemanha, tikishtiat wan tikekchiwat ijpak ne mesaj muchi tay tikwikatiwit pal tiknamakat.

    p. 138

  • — Shu shalwika muchi ne tejteksisti wan shikalakti ijtik ini wajkal.

    p. 138

  • Shikchiwa yulik wan nejnejmach!

    p. 138

  • Yaja te kitak tatka wan te kimatki ka ne teksisti te kanaj.

    p. 138

48 Nikneki ma shiwikikan nuwan

  • Nusan kinekituya ma wiki tuwan ne nueltiw chikitik, pal te naka isel tik ne kal wan pal techpalewia tik ne tiankis.

    p. 140

  • Ne noya walaj tuchan tajpia ne kal wan tamana, pal tiwelit titakwat kwak tiwitzet.

    p. 140

  • Yaja kinekituya naka iwan ne noya, pero ne nunan kilwij ma wiki, wan walaj.

    p. 140

  • Yek ma shinechpalewikan wan ma shimumachtikan.

    p. 140

  • Ashan, shumet shiktalikan anmukwajkwach pal tikisat nemanha, wan tiawita!

    p. 140

  • Tejemet tiktalijket tukwajkwach wan tikisket timutaluat pal tiajsit peyna.

    p. 140

  • Shikekchiwakan ne mesaj ka nikan, — inak. — Carlita, shitaekchiwa wan shikajkawa ma metzpalewi ne mueltiw.

    p. 140

  • Nikneki ma shiktali muchi ijpak ne mesaj: ne pula, ne chil, ne kamuj, ne ayut, ne eshut, ne lala wan ne tzaput.

    p. 140

  • Kwak tami, shumet shikuakan nakatamal o elutamal wan café.

    p. 140

  • Shalwikakan pal titakwat wan tikunit achtu ka muchi ne siwatket ajsit takuat.

    p. 140

49 Nugustoj niaw ka tiankis

  • Yejemet senpa chachalakat wan kichiwat fregar.

    p. 141

  • Wan kwak kichiwa suceder se tik ne techan wan kipiat sejse pal kichiwat contar, muchiwat alegrar sujsul.

    p. 141

  • Tejkia ka ne tanamakanimet tesu semaya chachalakat wan pajpakit, nusan tekitit pal kichiwat ganar ne tumin ne munekit pal takwat.

    p. 141

50 Tamachtiani Alejandro

  • Yaja itukay Tajtzin Alejandro, wan nusan tikilwiat katka Tamachtiani Alejandro.

    p. 143

  • Ne nunan wan nuteku inaket ka yek ma naja nimumachti, wan kinekituyat ma niaw tik ne tamachtiluyan.

    p. 143

  • Naja wan ne nukunpawan timutaliat katka itech se mesaj tik itachialis ne Tajtzin Alejandro.

    p. 143

  • Kwak se tamia ne itekiw, kiajkukia ne imey wan ina katka: “Tamachtiani, nemia!” Kwak panu ne horaj, yaja ina katka “Tamik!” wan timukwepa katka ka tuchan.

    p. 143

  • Nikelnamiki ka yaja se takat kojtik wan kipiatuya se wey itentzun.

    p. 143

  • Melka techtasujta, muchi tejemet timajmawit kwak yaja kwalani wan techajwa.

    p. 143

  • Naja te nikelkawa, wan nusan te nikelkawa muchi ne nukunpawan.

    p. 143

  • Kitzakket ne tamachtiluyan ikman, wan tea nemituya tamachtiani tik tutechan.

    p. 143

Oraciones 101–182 de 182 · Anteriores

Fuentes y licencias

  • Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
  • Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
  • Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adaptado por nahuat.com.
  • King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
  • Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adaptado por nahuat.com.
  • Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).