Texts
Search a word in texts written in Nahuat and read it in context.
Searching only King, Timumachtikan! (2011) · All texts
424 occurrences · Clear
King, Timumachtikan! (2011)
424 occurrences
1 Yek tunal!
4 Tay tikneki?
6 Tay kichiwat yejemet?
7 Tay horaj timuketza?
Taja titekiti mujmusta? — Eje, naja nitekiti mujmusta.
p. 35 · See in the dictionary: tekiti
Translation (Spanish)
¿Tú trabajas todos los días? — Sí, yo trabajo todos los días.
Tay horaj timuketza ka tapuyawa? — Nimuketza makwil horaj o makwil horaj wan tajku.
p. 35 · See in the dictionary: ketza
Translation (Spanish)
¿A qué hora te levantas por la mañana? — Me levanto a las cinco o a las cinco y media.
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj.
p. 35 · See in the dictionary: kisa
Translation (Spanish)
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj. Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.
¿A qué hora sales? — Salgo a las seis. Llego a las siete, y trabajo hasta mediodía.
Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.
p. 35 · See in the dictionary: asi, tekiti
Translation (Spanish)
Tay horaj tikisa? — Naja nikisa chikwasen horaj. Niajsi chikume horaj, wan nitekiti hasta tajkutunal.
¿A qué hora sales? — Salgo a las seis. Llego a las siete, y trabajo hasta mediodía.
Tay horaj timukwepa ka teutak? — Nimukwepa makwil o chikwasen horaj.
p. 35 · See in the dictionary: kwepa, mukwepa
Translation (Spanish)
¿A qué hora regresas por la tarde? — Regreso a las cinco o las seis.
Tay horaj tikuchi ka tayua? — Nitakwa chikwey horaj wan nimuteka chiknawi horaj, pal nimuketza peyna.
p. 35 · See in the dictionary: ketza, teka, takwa
Translation (Spanish)
¿A qué hora te duermes por la noche? — Como a las ocho y me acuesto a las nueve, para levantarme temprano.
8 Nikpia se mistun
Naja nikishmati.
p. 39 · See in the dictionary: ishmati, mati
Translation (Spanish)
Yo lo conozco.
Te nikmati.
p. 39 · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
No sé.
Nikpia.
p. 39 · See in the dictionary: pia
Translation (Spanish)
Tengo.
Nikpia se mistun wan sejse tijlan, pero te nikpia pelu.
p. 39 · See in the dictionary: pia
Translation (Spanish)
Tengo un gato y unas gallinas, pero no tengo perro.
9 Tay tikchiwa?
Ninemi yek, wan taja?
p. 41 · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
Estoy bien, ¿y usted?
Nikchiwa tamal wan nikmana et.
p. 41 · See in the dictionary: chiwa, mana
Translation (Spanish)
Hago tortillas y cuezo frijoles.
Nikchiwa ne tajtamal pak ne kumal.
p. 41 · See in the dictionary: chiwa
Translation (Spanish)
Hago las tortillas encima del comal.
Nikmana ne et tik se kumit, wan niktalia ne kumit pak ne tit.
p. 41 · See in the dictionary: mana, talia
Translation (Spanish)
Cuezo los frijoles en una olla, y pongo la olla encima del fuego.
10 Tay tikwa?
Naja nimumachtia ka tapuyawa wan nitekiti ka teutak.
p. 44 · See in the dictionary: machtia, tekiti
Translation (Spanish)
Yo estudio por la mañana y trabajo por la tarde.
Niajsi chikume horaj.
p. 44 · See in the dictionary: asi
Translation (Spanish)
Llego a las siete.
Nimukwepa tajkutunal wan nitakwa.
p. 44 · See in the dictionary: kwepa, mukwepa, takwa
Translation (Spanish)
Regreso a mediodía y como.
Nikwa tamal iwan et.
p. 44 · See in the dictionary: kwa
Translation (Spanish)
Como tortillas con frijoles.
Nikpalewia nuteku tik ne mil.
p. 44 · See in the dictionary: palewia
Translation (Spanish)
Ayudo a mi padre en la milpa.
Nusan nimawiltia iwan nukunpawan.
p. 44 · See in the dictionary: mawiltia
Translation (Spanish)
También juego con mis cheros.
11 Shisa!
“Eje, ashan nisa wan nimuketza,” ina ne siwapiltzin.
p. 46 · See in the dictionary: ketza, isa
Translation (Spanish)
“Sí, ahora me despierto y me levanto,” dice la niña.
“Nina ka nimuketza, nunan.”
p. 46 · See in the dictionary: ketza, ina
Translation (Spanish)
“Digo que me levanto, mamá.”
“Nunan, nikuni cafe pero te nikneki tamal, te nimayana,” ina yaja.
p. 46 · See in the dictionary: neki, uni2, mayana
Translation (Spanish)
“Mamá, bebo café pero no quiero tortillas, no tengo hambre,” dice ella.
“Nikita ka kuchi, pero yaja chikitik!” ina ne inan.
p. 46 · See in the dictionary: ita
Translation (Spanish)
“¡Veo que duerme, pero él es pequeño!” dice su madre.
12 Ken ne mupelu?
Nikpia.
p. 49 · See in the dictionary: pia
Translation (Spanish)
Tengo.
Nikpia.
p. 51 · See in the dictionary: pia
Translation (Spanish)
Nikpia. Nitekiti mujmusta tik ne numil.
Tengo. Trabajo en mi milpa todos los días.
Nitekiti mujmusta tik ne numil.
p. 51 · See in the dictionary: tekiti
Translation (Spanish)
Nikpia. Nitekiti mujmusta tik ne numil.
Tengo. Trabajo en mi milpa todos los días.
13 Chilkwachtzin
Yejemet wejwey pal nimetzkaki yek, nuishwiu!
p. 53 · See in the dictionary: kaki
Translation (Spanish)
¡Son grandes para que te oiga bien, nieta mía!
Nusan wejwey pal nimetzita yek! ina ne kuyut.
p. 53 · See in the dictionary: ita
Translation (Spanish)
También son grandes para te vea bien! dice el coyote.
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut.
p. 53 · See in the dictionary: napalua
Translation (Spanish)
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!
Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!
Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!
p. 53 · See in the dictionary: nikan, napalua
Translation (Spanish)
Wejweyak pal nimetznapalua yek! ina ne kuyut. Shiwi ka nikan pal nimetznapalua!
Ellos son largos para que te abrace bien, dice el coyote. ¡Vení acá para que te abrace!
Kia, ne nuten patawak pal naja nimetzkwa!
p. 53 · See in the dictionary: kwa
Translation (Spanish)
Sí, mi boca es ancha para que yo te coma!
14 Tinemit tik Witzapan
Naja ninemi tik Ijtzalku.
p. 56 · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
Yo vivo en Izalco.
16 Miak o chiupi?
Te nikmati, pero tik ne wey tamachtiluyan nemit miak kunet, wan tik ne chikitik, nemit semaya chiupi.
p. 61 · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
No sé, pero en la escuela grande hay muchos niños, y en la pequeña, sólo hay pocos.
17 Taika tichuka?
Naja nina ka sekmiki.
p. 63 · See in the dictionary: ina
Translation (Spanish)
Taika chuka uni kunet? Anka kukuya o mayana. Tay kipia? Naja nina ka sekmiki. Yajika te kuchi.
¿Por qué llora ese niño? Acaso está enfermo o tiene hambre. ¿Qué tiene? Yo creo que tiene frío. Por eso no duerme.
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun.
p. 63 · See in the dictionary: nian, nikan
Translation (Spanish)
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”
— No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.
Naja te nikukuya.
p. 63 · See in the dictionary: kukuya
Translation (Spanish)
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”
— No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.
Nichuka ika nimajmawi.”
p. 63
Translation (Spanish)
“Te nechkukua nuijti, nian nutzuntekun. Naja te nikukuya. Nichuka ika nimajmawi.”
— No me duele la barriga ni la cabeza. Yo no estoy enfermo. Lloro porque tengo miedo.
“Ka tayua naja sujsul nimajmawi ika kunyua.”
p. 63
Translation (Spanish)
— En la noche tengo mucho miedo porque está oscuro.
“Maka shimajmawi, nukunew, naja ninemi muwan!”
p. 63 · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
— ¡No tengas miedo, mi niño, yo estoy contigo!
18 Kan minaya?
— Te nikmati.
p. 66 · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
— No sé.
Niktemua wan te nikajsi...
p. 66 · See in the dictionary: asi
Translation (Spanish)
— Te. Niktemua wan te nikajsi...
— No. Lo busco y no lo encuentro...
Nikmati kan nemi.
p. 66 · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
Nikmati kan nemi. Shikita! Yaja mawiltia iwan ne tumistun itan ne mesaj!
Ahora sé dónde está. ¡Mira! ¡Juega con nuestro gato debajo de la mesa!
19 Te nikajsi nuamatzin
Ika te nikpia tay iwan.
p. 68 · See in the dictionary: pia
Translation (Spanish)
Porque no tengo con qué.
Te niweli.
p. 68 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
No puedo.
Ka te nikmati kan nemi nuamatzin.
p. 68 · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
Que no sé dónde está mi cuaderno.
Naja niktemua wan te nikajsi.
p. 68 · See in the dictionary: asi
Translation (Spanish)
Yo lo busco, pero no lo encuentro.
Nikana senpa tik ne nukustalchin.
p. 68 · See in the dictionary: ana
Translation (Spanish)
Lo guardo siempre en mi mochila.
Nikan nemi.
p. 68 · See in the dictionary: nikan
Translation (Spanish)
Aquí está.
20 Shu shikua se amatzin!
Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
p. 70 · See in the dictionary: ita
Translation (Spanish)
Nemi yek. Shikita, naja nikishtia muchi, pero te nikita ne amatzin.
Está bien. Mira, yo saco todo. Pero no veo el cuaderno.
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia...
p. 70 · See in the dictionary: tachia
Translation (Spanish)
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.
Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.
Nikita ka inte nemi nikan.
p. 70 · See in the dictionary: nikan, ita
Translation (Spanish)
Ashkan shiktali muchi ijpak ini mesaj, pal naja nitachia... Nikita ka inte nemi nikan.
Ahora pon todo encima de esta mesa, para que yo vea... Veo que no está aquí.
Nikmati!
p. 70 · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
Nikmati! Yajika te niweli nitajkwilua!
¡Lo sé, por eso no puedo escribir!
Yajika te niweli nitajkwilua!
p. 70 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
Nikmati! Yajika te niweli nitajkwilua!
¡Lo sé, por eso no puedo escribir!
Kan niweli nikua?
p. 70 · See in the dictionary: kua, weli
Translation (Spanish)
¿Dónde lo puedo comprar?
Inte nikmati.
p. 70 · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
Inte nikmati. Shu shitajtani tik ne tiendaj.
No sé. Ve a preguntar en la tienda.
21 Te niweli nitajkwilua
Niaw nikua se yankwik amatzin.
p. 74 · See in the dictionary: yawi, kua
Translation (Spanish)
Voy a comprar un nuevo cuaderno.
Te niweli nitajkwilua.
p. 74 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
No puedo escribir.
Ika te nikmati kan nemi ne nutisaw!
p. 74 · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
¡Porque no sé dónde está mi lápiz!
22 Tiwitz nuwan?
Niaw nuchan.
p. 76 · See in the dictionary: yawi
Translation (Spanish)
Niaw nuchan. Wan taja?
Voy a casa. ¿Y tú?
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin.
p. 76 · See in the dictionary: yawi, kua
Translation (Spanish)
Naja niaw ka tiendaj nikua se amatzin. Tiwitz nuwan?
Yo voy a la tienda a comprar un cuaderno. ¿Vienes conmigo?
Te niweli niwitz muwan.
p. 76 · See in the dictionary: weli, witz
Translation (Spanish)
No puedo venir contigo.
Nemi pal ninaka iwan.
p. 76
Translation (Spanish)
Ka ne nuikaw nemi nuchan. Nemi pal ninaka iwan.
Porque está mi hermanito en casa. Tengo que quedarme con él.
Naja nikmati!
p. 76 · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
Naja nikmati! Tiwelit tiawit ka muchan achtu, wan nemanha ne muikaw weli witz tuwan ka tiendaj. Tikneki?
¡Yo sé! Podemos ir a tu casa primero, y luego tu hermano puede venir con nosotros a la tienda.
23 Kanka yawi?
Te nikmati, yawi tajtani tik ne tiendaj.
p. 79 · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
No sé, va a preguntar en la tienda.
24 Tik ne tiankis (1)
Nikpia ajajwiak tumat... — kilwia ne tanamakani.
p. 81 · See in the dictionary: pia
Translation (Spanish)
— Tikneki nusan awakat? Nikpia ajajwiak tumat... — kilwia ne tanamakani.
— ¿Quiere también aguacates? Tengo ricos tomates... — le dice la vendedora.
25 Tik ne tiankis (2)
— Tesu nikpia — kilwia yaja, — yajuni kipia.
p. 84 · See in the dictionary: pia
Translation (Spanish)
— No tengo — le dice ella, — pero aquella tiene.
— Kia nikpia — ina ne tanamakani. — Nikpia shushuknaj chil wan nusan nikpia chiltik su tikneki.
p. 84 · See in the dictionary: pia
Translation (Spanish)
— Sí tengo — dice ella. — Tengo chile verde y también tengo rojo si quiere.
26 Tik ne shajkal
27 Ne Nawat ne taketzalis ipal nutechan
— Niweli chiupichin.
p. 88 · See in the dictionary: weli
Translation (Spanish)
— Niweli chiupichin. Nikneki nimumachtia.
— Puedo un poco. Quiero aprender.
Nikneki nimumachtia.
p. 88 · See in the dictionary: neki, machtia
Translation (Spanish)
— Niweli chiupichin. Nikneki nimumachtia.
— Puedo un poco. Quiero aprender.
Naja nusan niaw nimumachtia.
p. 88 · See in the dictionary: yawi, machtia
Translation (Spanish)
— Mumachtiat tik ne tamachtiluyan. Naja nusan niaw nimumachtia.
— Aprenden en la escuela. Yo también voy a aprender.
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan.
p. 88 · See in the dictionary: neki, machtia
Translation (Spanish)
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan. Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
— Quiero aprender porque el náhuat es la lengua de los antepasados, de nuestra tierra y de mi pueblo. También, quiero aprender para los niños...
Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
p. 88 · See in the dictionary: neki, machtia
Translation (Spanish)
— Nikneki nimumachtia ika ne Nawat ne taketzalis ipal ne noymet, ipal ne tutal wan ipal ne nutechan. Nusan, nikneki nimumachtia ipal ne kujkunet...
— Quiero aprender porque el náhuat es la lengua de los antepasados, de nuestra tierra y de mi pueblo. También, quiero aprender para los niños...
28 Keman tiaw timukwepa?
— Musta niaw nikchiwa kenha ken nikchiwa mujmusta: niaw nitekiti.
p. 92 · See in the dictionary: yawi, chiwa, tekiti
Translation (Spanish)
— Mañana voy a hacer lo mismo como hago todos los días: voy a trabajar.
— Ken senpa, niaw nimuketza kwak tanesi: makwil horaj, anka makwil wan tajku.
p. 92 · See in the dictionary: yawi, ketza
Translation (Spanish)
— Como siempre me levantaré al amanecer: a las cinco, tal vez las cinco y media.
— Niaw nikisa peyna.
p. 92 · See in the dictionary: yawi, kisa
Translation (Spanish)
— Niaw nikisa peyna. Niasneki ka Sentzunat tik ne tawikani.
— Así es, voy a ir a Sonsonate en el autobús.
Niasneki ka Sentzunat tik ne tawikani.
p. 92 · See in the dictionary: yawi
Translation (Spanish)
— Niaw nikisa peyna. Niasneki ka Sentzunat tik ne tawikani.
— Así es, voy a ir a Sonsonate en el autobús.
— Niaw nimukwepa tajkutunal.
p. 92 · See in the dictionary: yawi, kwepa, mukwepa
Translation (Spanish)
— Regresaré a mediodía.
Tiawit timuitat kwak nimukwepa.
p. 92 · See in the dictionary: kwepa, mukwepa
Translation (Spanish)
— Yek. Tiawit timuitat kwak nimukwepa.
— Sí. Nos veremos cuando regrese.
— Niawa tel.
p. 92 · See in the dictionary: niawa, yawi
Translation (Spanish)
— Ya me voy pues.
29 Tiweli tiaw tiktajtanilia
— Naja nikneki niaw nitaketza iwan ne tamachtiani Francisco.
p. 94 · See in the dictionary: yawi, neki, taketza
Translation (Spanish)
— Quiero ir a hablar con el maestro Francisco.
— Pal niktajtanilia keman yawit welit witzet ne nukunpawan pal timawiltiat ka nuchan.
p. 94 · See in the dictionary: tajtani, tajtanilia
Translation (Spanish)
— Para preguntarle cuándo podran venir mis amigos para que juguemos en mi casa.
— Te nikmati, te nechilwij.
p. 94 · See in the dictionary: mati
Translation (Spanish)
— Te nikmati, te nechilwij. Pero yawi mukwepa ka tajkutunal. Tiweli tiaw tiktajtanilia ka teutak.
— No sé, no me dijo. Pero regresará a mediodía. Puedes ir a preguntarle en la tarde.
30 Chilkwachtzin wan ne kuyut
— Naja nikwika ichan nunoya, tajtzin, ika yaja kukuya.
p. 95
Translation (Spanish)
— Lo llevo a casa de mi abuela, señor, porque ella está enferma.
— Su tikneki, niweli niwitz muwan pal nimetzpalewia.
p. 95 · See in the dictionary: palewia, weli, witz
Translation (Spanish)
— Si querés, puedo venir contigo para ayudarte.
Niasneki nusel, ken nechtuktij ne nunan.
p. 95 · See in the dictionary: yawi
Translation (Spanish)
— Padiush, tajtzin Kuyut. Niasneki nusel, ken nechtuktij ne nunan.
— Gracias, señor Coyote. Iré sola, como me mandó mi madre.
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti.
p. 95 · See in the dictionary: taketza, weli
Translation (Spanish)
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti. Niawa tel!
— Ella me dijo que no puedo hablar con nadie en el camino. Ya me voy pues!
Niawa tel!
p. 95 · See in the dictionary: niawa, yawi
Translation (Spanish)
— Yaja nechilwij ka te niweli nitaketza iwan aka tik ne ujti. Niawa tel!
— Ella me dijo que no puedo hablar con nadie en el camino. Ya me voy pues!
31 Nikelnamiki nutechan
— Tesu nina tatka.
p. 97 · See in the dictionary: ina
Translation (Spanish)
— No digo nada.
— Ninemi nikelnamiki nutechan.
p. 97 · See in the dictionary: nemi
Translation (Spanish)
— Ninemi nikelnamiki nutechan. Tikishmati?
— Me estoy acordando de mi pueblo. ¿Lo conoces?
— Te keman nikitztuk.
p. 97 · See in the dictionary: ita
Translation (Spanish)
— Te keman nikitztuk. Inat ka miak welit taketzat Nawat ka ne.
— Nunca lo he visto. Dicen que mucha gente puede hablar náhuat allí.
— Naja te nikneki nikelkawa.
p. 97 · See in the dictionary: neki
Translation (Spanish)
— Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
— ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.
Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka.
p. 97
Translation (Spanish)
— Naja te nikneki nikelkawa. Nechmachtij ne nunan kwak nichikitik katka. Yaja ne taketzalis ipal ne noymet ipal tutechan, wan nusan tutaketzalis.
— ¡Yo no la quiero olvidar. Me lo enseñó mi madre cuando era pequeño. Es el idioma de los abuelos de nuestro pueblo, y también es nuestro idioma.
Sentences 1–100 of 262 · Next
Sources and licenses
- Schultze Jena, Leonhard (recop.); King, Alan R. (ed.). Tajtaketza pal Ijtzalku: narradores en náhuat Ynes Masin y otros. Edición en línea, enero 2012.
- Ramírez Vásquez, Genaro. Naja Ni Genaro. Edited by Alan R. King. IRIN (Iniciativa para la Recuperación del Idioma Náhuat), 2004; first electronic edition, 2013.
- Cárcamo, Héctor; Guardado, Martín; Domínguez, Ana; Aquino, Celeste; Ordóñez, Gary; Salgado, Hugo. Aprendiendo Náhuat en el Siglo 21: Achtu Taksalis. Edmonton: University of Alberta Library, 2023. https://pressbooks.openeducationalberta.ca/nawatse/. CC BY-NC-SA 4.0. Adapted by nahuat.com.
- King, Alan R. Timumachtikan! Curso de lengua náhuat para principiantes adultos. 2011.
- Aráuz, Próspero. El Pipil de la Región de los Itzalcos. San Salvador, El Salvador: Departamento Editorial del Ministerio de Cultura, 1960. Adapted by nahuat.com.
- Campbell, Lyle. The Pipil Language of El Salvador. Mouton Grammar Library 1. Berlin, New York, Amsterdam: Mouton, 1985. Traducción al español de los textos: Mauricio Mixco, en Campbell, El Idioma Pipil (Nahuate) de El Salvador (manuscrito inédito).